Góður vinur minn ólst upp í litlu sjávarplássi og þegar hann fór að vinna á hefðbundnum karlavinnustöðum heimabæjarins í skólafríunum,  voru þar fyrir karlar sem ekki kölluðu allt ömmu sína og höfðu ekki mikla trú á renglulegum unglingsstrákum með mjúkar hendur. Þeir sýndu þá gjarna sínar vinnulúnu og siggrónu hendur og sögðu; „Sjáðu þessar hendur! Þær eru svona farnar af alvöru vinnu!” Þannig var gefið í skyn að alvöru vinna væri ekki fólgin í bóklestri og dútli heldur í líkamlegri vinnu. Og menn sem voru á einhvern hátt veikir fyrir, þurftu jafnvel að hlífa sér líkamlega svo ekki sé nú minnst á andleg veikindi, -þeir áttu ekki upp á pallborðið. Þeir voru minni menn! Heimurinn var harður og ekki pláss fyrir slíka meðal „alvöru” karlmanna.

Þetta situr í mínum góða vini sem var fremur viðkvæmur unglingur og víst er það að margir mínir jafnaldrar komu brotnir undan kröfum þessara ára. Tímarnir hafa breyst og karlarnir hættir að grobba sig af vinnulúnum höndum enda langt síðan þetta var var. Allar aðstæður til vinnu hafa breyst og kröfur um líkamlegt atgerfi snúast meira um lyftingar í líkamsræktarsölum en „alvöru” hendur. Tæknin hefur tekið af okkur margt ómakið og þeim fækkar sem slíta sér út í líkamlegri vinnu.

Neikvæð áhrif linnulausrar streitu hafa hinsvegar tekið hinn nýja sess sem ógn hins vinnandi manns og í raun samfélagsins alls. Nú er ekki keppt í því hver getur lyft þyngstu sekkjunum eða saltað hraðast ofan í tunnur heldur í því hver getur tekið mestu áhættuna með heilsu sína og líf í því að framleiða mest af óþörfum streituhormónum. Ég segi óþörfum því að streituhormón eru jú leið líkamans til að bregðast líkamlega við hættuástandi en streituhormón sem verða til við sífellt álag og áreiti af andlegum toga spillir heilsu okkar og það bæði hratt og vel. Í samfélagi sem metur peninga ofar öðru og hampar samkeppni og árangri sem hinu æðsta takmarki, þar grassera líka sjúkdómar sem tengjast lífsstíl og álagi. Þar erum við íslendingar að verða býsna framarlega í flokki. Kulnun eða sjúkleg streita er mikið til umræðu núna og virðist vera að færast mikið í vöxt að fólk veikist af ofurálagi og streitu þannig að það fellur jafnvel af vinnumarkaði til frambúðar.

Þetta er ekki hvað síst algengt í velferðar, heilbrigðis og menntakerfi hins opinbera enda álagið sífellt meira á þá sem þar starfa. Góðærið nær ekki þangað og þeir sem standa vaktina vinna við að hjálpa öðru fólki,- oftast við lítinn orðstí og fyrir lág laun.

Ég hef á tilfinningunni að sá sé etv.„heppinn” sem keyrir á vegg og neyðist til að hætta að misbjóða sjálfum sér á þennan hátt en situr eftir með „bara” kulnunareinkenni, jafnvel á örorkubótum. Heppinn,  vegna þess að það er líka mín tilfinning að fyrir hvern einn sem veikist af kulnun séu þó nokkrir sem veikjast af völdum streitu á annan hátt, fá krabbamein, hjarta og æðasjúkdóma og ýmsa aðra alvarlega sjúkdóma sem tengjast neikvæðum áhrifum streitu og álags.

Og í stað þess að fyllast einhverskonar lotningu fyrir þeim einstaklingum sem fórna heilsu sinni og tilveru af völdum streitu í vinnu þá hljótum við að verða að fara að tileinka okkur nýjan hugsunarhátt. Hugsunarhátt sem ekki dáist að því að vinna sem lengstan vinnudag, -sem ekki býður upp á vinnu „eftir vinnutíma”, -sem ekki metur það meira að sýsla með peninga en að annast um annað fólk og sem skapar fólki mannsæmandi laun fyrir hæfilegt vinnuálag. . Það er hugsunarháttur sem snýr að alvöru forvörnum og því að útrýma gömlum draugum heillar þjóðar.

Sjúkdómar af völdum streitu eru ógn gott fólk, ógn sem þarf að horfast í augu við og takast á við. Það var kannski manndómsmerki að hafa vinnulúnar hendur en það er ekki manndómsmerki að vinna sig í hel.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

Það er dásamlegt að vera jákvæður. Það er að segja að tileinka sér það, að sjá frekar jákvæðar hliðar tilverunnar, sjá glasið hálffullt fremur en hálftómt og finna sólskinsbletti í heiði þó ekkert sólskin sé. Sumir eru fæddir með þennan stórkostlega hæfileika og virðast bara ekkert fyrir því að hafa að brosa framan í veröldina og þeir eru sífellt góð fyrirmynd fyrir okkur hin. Okkur sem þurfum bara heilmikið að hafa fyrir því að vera gleðimegin í lífinu og þörfnust áminningar reglulega. Víst er það að almenn fýla og neikvæðni er slæmur ávani sem virðist aukast við hverja iðkun og mjög margir eru sjálfskipaðir dómarar í annarra lífi. Því er nú verr og miður.

En svo er nauðsynlegt að muna að fýlupúkar sem ráðast að fólki með dómhörku og oft skítkasti eru ekki það sama og að horfast í augu við það að lífið er meira en eintómt sólskin og sæla. Það er það auðvitað alls ekki og jafn nauðsynlegt og það er að gleðjast yfir góðu er líka nauðsynlegt að horfast í augu við veikleikana, sorgirnar og missinn í tilverunni.

Vinkona mín sem glímir við veikindi og depurð benti mér einmitt á þessa þversögn í samfélaginu og hún sagðist eiga erfitt með að segja satt þegar fólk spyrði hana að líðan. Í þjóðfélagi þar sem allir blómstra á samfélagsmiðlum, svamla í heitum pottum með hvítvín í glasi, fljúga til útlanda og eru alltaf glaðir og brosandi,- (og fallegir), er erfitt að segja annað en „bara allt fínt” þegar fólk spyr hvernig maður hafi það.

Fólk hringir voða mikið á „vælubílinn”, þolir ekki þegar „fullorðið fólk vælir” og hefur enga samúð með því að fólk eigi við erfiðleika að stríða ef það sést ekki að utanverðu í hverju það felst. Það jafnvel fellur í þá gryfju að ákveða fyrir aðra hvernig það geti leyst sín mál og að viðhorfsbreyting sé það eina sem þurfi til. Jafnvel fagfólk glímir við þann vanda að ætla sér að ákveða fyrir fólk hvernig því eigi að líða og fara offari í því að „snúa” fólki til jákvæðni og bættrar heilsu. Það þekki ég sjálf úr mínu gamla fagi.

Okkur er samt öllum hollt að muna að okkur skortir yfirhöfuð forsendur til að dæma aðra. Glaða og fallega fólkið á Facebook er oft á tíðum ekki sérstaklega hamingjusamt og það er afskaplega auðvelt að birta bara góðu stundirnar. Allir eiga sínar döpru stundir í lífinu, og jafnvel þeir sem virðast hafa allar forsendur til þess að vera glaðir, eru það ekki. Og það er ekki okkar að dæma það. Það er allt annað að gangast við því að okkur líði ekki alltaf vel en að væla að óþörfu.

Það má kannski segja að mesta neikvæðnin sé að ætlast til þess af öðrum að þeir séu „hressir”, þegar þeir eru það alls ekki og dæma þá fyrir heiðarleikann. Og sama gildir um gagnrýni, við rjúkum upp til handa og fóta ef einhver leyfir sér að gagnrýna eitt og annað í samfélaginu og hreinlega eigum erfitt með andardrátt af vandlætingu. „Varúð tuðstatus”, er frasi sem við hnýtum á gagnrýnina svona til að vera örugglega ekki tekin af lífi. Sem er undarlegt því sérhvert gott samfélag þarf gagnrýni sem leiðir til framfara. Gagnrýni sem sett er fram án þess að hjóla í „manninn” og án þess að viðhafa dónaskap.

Jákvæðni og hressileiki eru alls ekki góðir eiginleikar ef þeir eru bara á yfirborðinu og á samfélagsmiðlum og til þess fallnir að fela baktal og illgirni við eldhúsborðin heima. Ég allavega hvatti vinkonu mína til að muna að hún ein veit hvernig henni líður og ef að fólk þoli ekki að heyra það, þá verði hún að láta sér það í léttu rúmi liggja. „113 vælubíllinn” er sko líka nauðsynlegur í neyð, ekkert síður en sjúkrabíllinn og löggubíllinn og það er fátt betra en að mæta skilningi þegar manni líður illa. Að svo mæltu sendi ég sólskinskveðjur til allra sem vilja þiggja.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

 

 

Ég þekki ekki raunveruleika þess að vera veik á geði.

Eða kannski geri ég það, eða ég veit það í rauninni ekki. Í mínum veikindum hef ég þurft sálfræðimeðferð, þjónustu geðlæknis, ég nota geðlyf, ég hef ekki getað unnið í tvö ár vegna andlegra og líkamlegra veikinda,- en ég upplifi mig ekki geðveika, ég hef ekki ranghugmyndir, ég get hlegið, elskað og iðjað ýmislegt þótt í litlu sé.

Ég upplifi hinsvegar að taugakerfið mitt er örþreytt og sjúkt, úthaldið er lítið og einkennin eru m.a. einkenni sjúklegrar streitu og kvíða. Líklega er það þó að einhverju leyti geðrænn kvilli og líklega gildir þessi upplifun mín um meirihluta þeirra sem hafa slíka greiningu.

Kannski skiptir það heldur ekki öllu máli en undanfarið hef ég upplifað raunveruleika geðsjúkra á eigin skinni að einhverju leyti. Ég skynja einmanaleika þess sem hefur verið veikur nógu lengi til þess að bæði hann sjálfur og umhverfið sé komið með upp í kok á sjúkleikanum.

„Hvers vegna í ósköpunum er ég ekki orðin frísk?” er spurningin eilífa sem maður lætur dynja á sjálfum sér. Aðrir eru líklega orðnir þreyttir á að spyrja hvort maður sé nú ekki að hressast og hvernig maður hafi það, andlegir kvillar geta verið svolítið spennandi og gaman að heyra að aðrir geti þó verið aumari en maður sjálfur en svo fer glansinn af. Kunningjarnir hætta að bjóða heim eða mæta í kaffi enda lítið spennandi að spjalla við þann sem á ekkert daglegt líf annað en endurhæfinguna sína og hefur frá litlu að segja nema eigin líðan.

Fáir og nánir vinir halda sambandi og fjölskyldan svíkur ekki og maður reynir að finna aðra hluti til að tala um og vera svolítið hress og upprifinn út á við. Það tekur þó mikið á og „hressileikinn” getur þýtt mikla vanlíðan og langt þreytutímabil á eftir.

Meðferðaraðilarnir sýna ótrúlega þolinmæði en kerfið tikkar og það líður að því að hlutirnir fari að verða erfiðari viðfangs ef endurhæfingin fer ekki að skila meiri og betri árangri.

Á þessum stað er ótrúlega mikilvægt að eiga samneyti við þá sem skilja, þá sem eru á sömu vegferð og vita hvernig þér líður. Þá sem vita líka að þú ert sama manneskjan og áður þrátt fyrir veikindin, þú hefur haldið fullri greind, húmor og persónuleika og gildið þitt er síst minna en áður. Jafnvel meira þar sem bæst hefur í reynslubankann og bæði víðsýni, auðmýkt og virðing fyrir fólki í sömu sporum hefur aukist töluvert. Og ef mér líður svona núna þá get ég ekki ímyndað mér hvernig fólki sem hefur einangrast eftir margra ára veikindi, hlýtur að líða.

Aldrei í lífinu er þá mikilvægara að eiga öruggt skjól til að æfa félagsleg tengsl, til að stunda félagslíf og tómstundir og þar sem þú sækir stuðning frá jafningjum. Þar sem það er óhætt að deila upplifunum af veikindum án þess að vera „leiðinleg”.

Ég er heppin. Ég á fáa en góða vini sem nenna ennþá að hlusta og sýna áhuga og ég á yndislegan og þolinmóðan mann. Ég er meira að segja að eignast nýja vini sem deila með mér reynslu úr þessum áður óþekkta heimi.

Staður sem veitir slíkt og jafnframt faglegan stuðning er mikilvægur hluti batans hjá flestum og hjálpar geðsjúkum á annan hátt en nokkur heilsugæsla eða geðdeild getur gert. Slíkur staður þarf hinsvegar opinberan fjárstuðning en ég trúi einlæglega að það spari samfélaginu mun meira þegar upp er staðið.

Ég heimsótti Hugarafl í Borgartúni á meðan ég var enn frísk og í fullu starfi sem stjórnandi í heilbrigðiskerfinu og ég gleymi seint hversu djúpt það starf snart mig, sem þar fór fram.

Það ríkir stundum eilítill hroki í heilbrigðiskerfinu og margir þar eru fljótir að kveða upp þann dóm að bati geti ekki falist í öðru en lækningaraðferðum sem hafa hlotið náð í vísindaheiminum og eru sannreyndar. Því skuli opinbert fé ekki notað til að styrkja neina aðra starfsemi.

Mín reynsla segir mér að þegar bati er ekki endilega raunhæfur þá er ýmislegt annað sem bætir lífsgæði geðsjúkra s.s. styrking sjálfsmyndar, efling félagslegra tengsla, kærleikur, umhyggja og styrkurinn sem kemur frá útréttum vinahöndum.

Látum af vísindalegum hroka sem samfélag og styrkjum starf sem sannarlega hefur borið góðan árangur, það bera notendur Hugarafls vitni um.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

„Spiki sálarinnar þarf að safna með hugsun, viðhorfi og réttum ákvörðunum í lífinu. Og verða feitur. Hamingjuspik sálarinnar ver gegn skakkaföllum og er verndarvættur manneskjunnar. Líkamlega feitur maður verður ekki grannur í einu vetfangi. Eins hverfur spik sálarinnar ekki á hverjum degi. Hamingjusamur maður verður ekki auðveldlega óhamingjusamur. Hann verður dapur um stundarsakir, leiður og óánægður, en hann fellur ekki. Sál hans tapar spiki en verður ekki berskjölduð.”Svona mælir hann Gunnar Hersveinn heimspekingur og er þarna sem svo oft ótrúlega hittinn á fínar líkingar sem draga fram kjarna málsins og sem eru á mannamáli og því skiljanlegar öllum. Í það minnsta fannst mér, þegar ég las þessi orð í fyrsta sinn, það vera ótrúlega skemmtileg tilhugsun að þarna væri komið spik sem væri jákvætt að safna og því meira því betra.

Hamingjuspikið er viðhorf til lífsins en meira en það, -það er líka uppsafnaðar hamingjustundir sem verja sálina gegn sorgum og áföllum svo miklu betur en sé hún grindhoruð og óvarin. Þetta hamingjuspik sé ég fyrir mér sem hvíta og mjúka voð sem vefur sig um sálartetrið. Og með góðu magni af hamingjuspiki er hægt að halda í viðhorfið um að lífið sé í grundvallaratriðum gott.

Ég held að dagar eins og páskafrísdagar séu einmitt dagar til að safna spiki bæði á sál og líkama. Anda að sér sólskini og vori ef slíkt gefst, með öllum skilningarvitum, njóta daganna með sínu fólki og hugleiða allt sem er gott. Með þessu má borða súkkulaði og steikur allt eftir löngun og lyst, þar safnast kannski eitthvað af líkamlegu spiki sem má þá þræla af sér síðar. Endilega höldum samt í örlítið af mýktinni, það er góð fyrirmynd fyrir börnin okkar.

Ég veit samt ósköp vel að í veröldinni er mikið af fólki sem aldrei fær tækifæri til að safna hamingjunni utan um sálina. Sumir af örbirgð, átökum, illsku og hamförum en sumir vegna þess að lífið þeirra verður eftirsókn eftir hlutum sem eru þó einskis virði. Græðgi í peninga og græðgi í völd. Ekki nóg með það að hamingjuspik þeirra eigin sálar rennur af eins og smjör á pönnu heldur er hætt við því að þeim takist að höggva töluvert af hamingjuspiki saklausra sála sem fyrir þeim verður.

Ég óttast að það verði hlutskipti okkar í komandi og vaxandi góðæri. Ég óttast að þegar við erum farin að slá eigin met í innflutningi af Porche bílum og kaupa svo mikið af húsgögnum að Góði Hirðirinn og slík fyrirtæki eru hætt að taka við þeim notuðu, að hamingjan gleymist einhversstaðar á leiðinni. Gullæðið grípur okkur, -þeir sem mest eiga af völdum og peningum girnast meira og margir verða undir í kapphlaupi sem þeir höfðu engan áhuga á til að byrja með. Velferðarkerfið stendur á brauðfótum og mig langar lítið að hugleiða hvernig það getur endað hjá lítilli en ríkri þjóð þegar hún ekki hefur lengur áhuga á að hugsa um velferð aldraðra, veikra, barna og þeirra sem hvorki eiga peninga eða völd.

En sólin skín, fólkið mitt er hraust og hamingjusamt og ég get safnað hamingjuspiki næstu daga. Það er sko alls ekkert víst að allt fari á versta veg aftur, kannski sjáum við að okkur, kannski fáum við fleiri stjórnmálamenn sem láta stýrast af hugsjónum og kærleika en færri sem eltast við völd og fjármuni. Bjartsýni hefur aldrei gert neitt nema gott. Ég vona að þið fáið öll súkkulaði, einhverja frídaga með ykkar kærasta fólki og sannarlega slatta af hamingjuspiki á sál og líkama um þessa páska.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér

 

Fyrr í þessum pistlum mínum hef ég minnst á hana Litlu Ljót sem var ævintýraleikrit með söngvum fyrir börn. Ævintýrið var gefið út á 45 snúninga hljómplötu á mínum uppvaxtarárum og var að þeirra tíma sið fullt af innrætingu um útlit og atgerfi ungra stúlkna og hvernig hamingjan yrði ekki höndluð nema með aðgerðum til að leiðrétta hugsanlega vöntun á slíku. Töfralindin í skóginum, góða álfkonan og ýmislegt sem í ævintýrum kom í stað fegrunaraðgerða dagsins í dag. Að vísu voru ekki snjalltæki og sjálfur að tröllríða tilverunni líkt og núna en einhvernvegin komust samt skilaboðin til skila, þó svo að þá, eins og í dag, hafi þau oft verið oftúlkuð af ungum huga á viðkvæmu þroskaskeiði.

En bækur og ævintýri fjölluðu um ýmsilegt fleira en útlit. Það mátti að sjálfsögðu nota þau til að koma til skila ábendingum um höfuðsyndir eins og t.d. leti, græðgi og dramb. Um innrætingu í barnabókum hafa verið skrifaðar lærðar greinar og margar bækur verið skrifaðar til að bæta úr þessu. Lína Langsokkur er kannski ein sú allra þekktasta og áhrifamesta og hafði fyrir mína kynslóð gífurleg áhrif. Stelpa sem þorði að vera óþekk og var bæði sterk og hugrökk,- þetta var í hrópandi og mjög frelsandi ósamræmi við innrætinguna um duglegu, prúðu og dömulegu stúlkuna sem við ólumst upp við. En meira að segja Lína fór yfir strikið og þykir ekki lengur pólitískt „rétt” í augum þeirra sem kunna að mæla slíkt. Ég hef svo lítið vit á því að ég man ekki einu sinni af hverju hún uppfyllir ekki lengur uppeldisleg markmið.

Hitt veit ég og man að bækur höfðu á mig gífurleg áhrif eins og t.d. bókin um Lötu stelpuna. Myndskreytingarnar voru snilld og sagan um þessa rauðhærðu snót sem var svo löt að húsið hennar og allar eigur flúðu að heiman og hún vaknaði upp alein og yfirgefin, var mjög áhrifarík. Fyrir dagdreymara, skýjaglóp og „lata” stelpu eins og sjálfa mig sá ég alveg fyrir mér að þetta yrðu mín örlög. Ég yrði alein og yfirgefin með ógreitt hárið, fatalaus og snauð eins og sú rauðhærða. Svo fór ég að rugla saman því að vera löt og því að gera það sem mér þótti gaman. Þannig óx ég úr grasi með þá sannfæringu að ef ég gerði það sem öðrum þætti skynsamlegt fyrir mig, jafnvel þótt mér þætti það hvorki skemmtilegt eða spennandi, þá væri ég dugleg. Þá væri ekki hætta á að ég fengi á mig „lata” stimpilinn.

Fyir mig hefði mátt skrifa margar svona bækur, „Hvatvísa stelpan”, „stelpan sem týndi öllu”, „stelpan sem nennti ekki að lita myndirnar, ….þetta hefði getað verið hinn fullkomni bókaflokkur.

Þetta er auðvitað ekkert einsdæmi og allir þekkja áhrifamátt barnabóka, ljóða, spakmæla og foreldra varðandi iðjusemi, nægjusemi, vera dyggur, trúr og tryggur, prúður, stilltur, forðast dramb, ólæti, hlátur, dagdrauma, frekju, grát…..og svo framvegis. Við eyðum fyrstu áratugum ævinnar í taka inn það sem okkur er kennt og það sem við upplifum og svo eyðum við því sem eftir er að reyna að vinsa úr það sem okkur er raunverulega hollt og gott og henda út hinu sem gerði okkur aldrei neitt gott og hafði jafnvel skaðleg áhrif á okkur.

Þetta er sannarlega ekki einfalt. Ég er t.d. sjálf að reyna að vinda ofan af því að finna út úr því á miðjum aldri hvað mig langaði raunverulega að gera og hvernig ég vildi verða. Kannski vildi ég innst inni bara verða “Lata” stelpan, dagdreymin og utan við mig. Hvað veit ég, kannski get ég bara blómstrað á þann hátt á seinni hluta ævinnar,- ef mér tekst að hætta að vera alltaf að ryksuga!

Það er flókið að vera manneskja og það er flókið að ala upp börn. Ekki bara fyrir foreldra heldur allt samfélagið því að öll tökum við þátt og öll þurfum við að hafa í huga hvað það er sem við innrætum ungum og ómótuðum sálum. Persónulega vildi ég að okkur bæri gæfa til að endurrita uppeldisaðferðir og fyrirmyndir þannig að börnin okkar upplifi einn góðan veðurdag að jöfnuður sé orðinn sjálfsagður, þeim sé fullkomlega eðlilegt að vera góð hvort við annað en þau muni líka kunna að standa með sjálfum sér og njóta þess að vera ólíkar manneskjur. Þá verður kannski minna sem þau þurfa að burðast með og reyna að losa sig undan seinna á ævinni.

Nú er ég til dæmis búin að sitja hér í drjúga stund og skrifa í stað þess að búa um rúmið og ryksuga forstofuna,- lata stelpan reynir að gera uppreisn gegn sjálfri sér!

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

Ég á elskulegan og góðan eiginmann og okkar samvistir hafa varað í fimm ár. Ég hef skrifað um hann áður, hann er ekkert mjög glaður með það en sambúðin okkar er jú hluti af minni heill og minni hamingju og af henni læri ég sérhvern dag. Því verður hann bara að sætta sig við að vera aðalpersóna í pistlunum mínum, ásamt hundinum. Ég uppgötvaði fljótlega í okkar sambúð að það hentar honum ekkert sérstaklega vel að stunda það sem hann kallar „hjarðhegðun”, þ.e. hegðun sem samfélagið ætlast til af meðlimum sínum, oft án nokkurrar skynsemi eða jafnvel af ástæðum sem löngu eru úreltar. Við erum að sjálfsögðu ekki að tala um það að hlíta lögum og reglum eða að stunda almenna tillitsemi heldur t.d. það að kaupa blóm á konudaginn fremur en aðra daga eða að dagamunur og önnur samskipti fólks eigi almennt að fara eftir einhverjum óskráðum reglum. Hann gerir yfirleitt bara það sem honum finnst þjóna einhverjum skynsamlegum tilgangi.

Ég er hinsvegar lituð af kurteisisbókinni hennar ömmu minnar og hefðir og venjur samfélagsins hafa verið mér mikilvægar. Maður gerir „svona” en maður gerir ekki „svona”. Ég væri fín í Bretlandi þar sem fólk keppist við að biðja afsökunar á því að einhver rekist utan í það og ég hef meira að segja staðið sjálfa mig að því að biðja hundinn afsökunar á því að ég ropaði. Hundinum var að sjálfsögðu slétt sama.

Þannig fannst mér í byrjun svolítið púkalegt að fá ekki þetta hefðbundna konudagsdekur og var svolítið í því að beita tilfinngalegum þrýstingi fyrstu árin okkar saman. Sagði með ofurlítið brostnum rómi að mér væri svo sem alveg sama að ég fengi ekki blóm,- ég gæti svo vel keypt mín eigin blóm. Og maðurinn minn fór í ofboði að tína saman í einhvern fínan morgunmat af því að hann er jú vænn maður og fann að mér mislíkaði. Og mér mislíkaði það enn meira að hann skyldi ekki bara hafa haft vit á því að kaupa beikon og rósir og jarðarber og allt það sem okkur hefur verið talin trú um að sanni ást karlmannsins til konu sinnar,- í tíma!

Samviskusamlega var ég síðan ákaflega pössunarsöm í því að gefa honum skyldublómvöndinn á bóndadaginn og skyldi þar með komið í veg fyrir að einhver jöfnuður væri í málinu,- á hann skyldi hallað ef hann gleymdi þessu áfram.

Minn elskulegi var hinsvegar sjálfum sér samkvæmur og gleymdi kyrfilega frá ári til árs og ég, orðin þó þetta gömul fór að læra af því.

Ég lærði að blóm, eins yndisleg og þau eru, eru ekki mælikvarði á ást milli hjóna. Og það sem meira er að ég get keypt blómin sjálf, ef mér er mikilvægt að fá blóm á þessum degi. Maðurinn minn sýnir mér flesta daga að hann kann að meta mig en kannski er það helst til of sjaldan að ég sýni mér sjálf að ég kunni að meta það sem ég er og hvað það er sem gerir mig elskuverða. Konudagurinn er líklega dagur sem væri passandi að við konur fögnuðum því sjálfar að vera konur á þann hátt sem okkur sjálfum passar best.

Kosturinn við að kaupa sín eigin blóm er að ég get keypt blóm sem mér sjálfri líka. Þau þurfa ekki að vera hluti af „konudagssölu” blómabænda með bleikum borðum og hjörtum heldur bara gullfallegur vöndur að mínu eigin skapi. Og það sem meira er, ég get keypt þau hvenær sem mér hentar,- eða bara alls ekki. Maðurinn minn er laus við þrýstinginn um að gefa mér blóm og morgunverð í rúmið á þessum eina degi og getur gert það þegar honum sýnist,- eða bara alls ekki! Einu sinni var hann lasinn á konudaginn þessi elska og sendi mig eftir blómum handa sjálfri mér….og ég keypti mér lakkrís!

Við getum verið kurteis og elskuleg hvort við annað en við þurfum ekkert að gera það semkvæmt kurteisisbókinni hennar ömmu. Mér sýnist að það að taka ábyrgð á sjálfum sér geti einmitt verið að dekra við sjálfan sig á eigin forsendum og af sannri væntumþykju en ekki að bíða eftir að aðrir geri það á þeirra forsendum. Í þeirri vitneskju felst heilmikið frelsi. Ég er alltaf að læra en enn er mikið eftir ólært samt.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

Undarlegt er það hversu ég, hjúkrunarfræðingurinn, get verið dómhörð á sjúkleika. Reyndar mest á minn eigin sjúkleika en það skal líka til bókar fært að samskonar sjúkleiki annarra hlýtur að hafa vakið mér svipuð viðbrögð, bara aldrei sýnd eða hugsuð í orðum. Heilbrigðisstéttir eru jú þjálfaðar í fordómaleysi eða eiga að vera það. Fallegast og best er þegar fordómaleysið sprettur úr hjartanu af sannri samhyggð en það gerði það ekki alltaf hjá mér því miður. Núna svíður það sárt ef ég upplifi að aðrir, sérstaklega heilbrigðisstarfsmenn, sýna skilningsskort eða dómhörku mínum veikindum en enginn er þó dómharðari en ég sjálf. Skrýtið já,- en manneskjur eru jú furðulegt fyrirbæri.

Okkur er kennt í uppeldinu að vera ekki vond við annað fólk en kannski gleymist að kenna okkur að vera góð við okkur sjálf.

Ég þjáist af sjúkleika sem sést ekki utan á mér og mælist ekki í hefðbundnum læknisfræðilegum rannsóknum, hann er skilgreindur á ýmsa vegu og ekki allir sammála um nafn á honum. Ég nota orðið „þjáist” því vissulega veldur þessi sjúkleiki mér þjáningum, hann hefur snúið lífi mínu gjörsamlega á hvolf og kom algjörlega óbðinn og mér að óvörum. Ég hef notað orðið „aumingjaskapur” til innanhúss brúks en nú orðið þarf ég að passa að minn betri helmingur heyri mig ekki nota það. Hann hefur nefnilega til að bera samhyggð og skilning frá hjartanu og honum líkar ekki vel þegar ég lem á sjálfri mér.

Hann sýnir því endanlausa þolinmæði að konan hans þurfi nánast að leggjast í rúmið eftir hverskonar álag, breytingar, ferðalög eða jafnvel bara mannamót. Hann hefur einlæga samúð með óútskýrðum verkjum sem halda fyrir mér (og honum) vöku, eða því að ég kann ekki enn að lesa minn eiginn nýtilkomna orkubúskap, Orkubúskap sem felst í því að orkan klárast löngu áður en mér finnst vera nokkur ástæða til þess eða er einfaldlega ekki til staðar.

Sjálf er ég vonsvikin, reið og finnst ég hafa brugðist sjálfri mér og öðrum. Ég er ekki dugleg, ekki skemmtileg, ekki hress, er félagsskítur og tek ekki þátt. Ég er búin að reyna ýmislegt en ég einfaldlega verð of þreytt og sá sem er kominn í rúmið klukkan níu á kvöldin er jú ekki vel fallinn til þess að taka þátt í áhugamálum hinna vinnandi og duglegu.

Sem betur fer veit ég að ég er ekki ein. Ég hef heyrt fólk segja að það óskaði sér að það væri fótbrotið þannig að að það gæti haft betri samvisku yfir því að vera ekki í vinnu. Ég hef hlustað á frásagnir fólks með vefjagigt, örmögnun, síþreytu, jafnvel sjálfsónæmissjúkdóma….alla þessa sjúkdóma þar sem taugakerfið og ónæmiskerfið er ekki lengur að virka eins og gert var ráð fyrir. Nær allar þessar frásagnir lýsa því hversu erfitt það er að vera langveikur af sjúkleika sem ekki er sjáanlegur og illa mælanlegur og greiningin byggist fyrst og fremst á upplifun þess sem er veikur. Læknar reyna flestir að finna slíkum veikindum stað innan flokkunarkerfisins sem þeir þekkja þannig að greining geti átt sér stað. Jafnvel þótt greiningin sé röng þá er hún nauðsynlegt til að kerfið gangi upp og við erum jú vön og þjálfuð til þess að hugsa í greiningum og flokkun á sjúkleikum.

Reyndar eru þeir til innan heilbrigðiskerfisins sem telja það miklu mun áhrifaríkara að hugsa í heilbrigði og styrkleikum, og velta fyrir sér hvað það er sem er heilt í hverjum og einum en það er nú lengra mál og efni í önnur skrif.

Í bili- þá vona ég að mín eigin veikindi muni kenna mér fordómaleysi og mildi frá hjartanu, gagnvart sjálfri mér og öðrum í sömu stöðu.

Ég vona að einn góðan veðurdag muni læknavísindin skilja slík veikindi betur og þangað til sýna þeim skilning og umhyggju.

Ég vona að ég gleymi ekki mannkostunum mínum og styrkleikum.

Ég vona að ég geti smám saman gert meira en ganga með hundinn minn og skrifa pistla en njóta þess á meðan það varir- það eru ekki allir sem geta það!

Ég vona að ég beri gæfu til að þakka góðu dagana og sýna þeim slæmu skilning.

Ég vona að ég geti haldið áfram að vona því þá eru dagarnir bjartari!

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

 

Hún litla systir mín er kennari við leikskóla þar sem ávarpsorðin „kæri vinur” og „kæra vinkona” eru notuð í öllum samskiptum. Það þarf ekki mikið ímyndunarafl til að sjá hvernig það eitt og sér getur ýtt undir andrúmsloft virðingar og vináttu. Það er eitthvað mjög rangt við að kalla einhvern “kæra vinkona” og vera jafnframt súr og pirraður. Slík lífsleikniverkefni bæði hjá leikskólabörnum og þeim sem eldri eru skipta miklu máli, og ekki hvað síst að vera fyrirmynd barnanna okkar í þeim dyggðum sem við viljum að þau tileinki sér. Að kenna þeim að lesa bæði í eigin tilfinningar og annarra, kenna um vináttu, glaðværð, hófsemi, kærleika….allt það sem fær okkur til að koma vel fram við aðra.

Lífsleikni var ekki kennd formlega í minni skólagöngu en sannarlega fengum við fræðslu um dyggðir og mikilvægi þess að vera góður við annað fólk- bæði heima og í skólanum og yfirleitt í uppeldinu. Stundum var skotið yfir markið, sumt fór inn um annað og út um hitt, sumt týndist í áranna rás en vonandi hefur eitthvað skilað sér til góðs.

Stundum efast ég samt stórlega um það, og mest þegar mér verður það á að lesa athugasemdir í vefmiðlum. Þar er áherslan á menn en ekki málefni og verk manna breytast í þá sjálfa. Þeir sem á einhvern hátt eru þekktir og eru fréttaefni verða gangandi skotmörk fyrir skítkast og persónulegar svívirðingar og guð hjálpi þeim ef þeir eru í almannaþjónustu svo sem stjórnmálum. Það er eins og eitthvað hafi gerst í höfðinu á okkur þegar okkur varð frjálst að birta skoðanir okkar hvar og hvenær sem er og við gleymum að ritstýra orðunum okkar, við gleymum því að gæta hófsemi og við gleymum því að við erum að tala um,- og við alvöru manneskjur af holdi og blóði. Við getum ekki lengur rætt að einhver sé langorður, hafi ekki kynnt sér málin nægilega vel, hafi ekki vandað sig, -nei nú er viðkomandi einfaldlega fífl eða eitthvað þaðan af verra.

Nú má ekki misskilja mig,- ég er sko aldeilis ekkert stikkfrí. Ég gleymi mér og tala stundum niðrandi um fólk,- af því að ég er pirruð og nenni ekki að vanda mig. Ég veit alveg hvernig ég vil vera,- en man ekki alltaf eftir að vera það.

Sjálfsagt fer mér líka eins og mörgum öðrum, við greinum ekki alltaf línuna á milli þess að standa með okkur sjálfum og þess að traðka á næsta manni. Pabbi minn sagði stundum „frelsi mitt nær að nefi næsta manns” og það er mikill sannleikur. Frelsi mitt til að láta í ljós skoðanir nær ekki lengra en að því að ég meiði ekki aðra. Ég meira að segja er stundum hissa á því þegar mínar, að því ég tel „málefnalegu” skoðanir móðga einhvern annan og yfirleitt er það vegna þess að ég gleymi að setja þær fram á mildan hátt….ég gleymi að segja „kæra vinkona”og „kæri vinur” og viðhef brussugang í samskiptunum.

Ástæðan fyrir því að ég fór að hugleiða þetta allt með lífsleiknina og dyggðirnar var viðtal sem ég hlustaði á í hádegisfréttum dagsins við stjórnmálamann sem hafði ákveðið að gefa ekki kost á sér lengur en setja heilsu sína og fjölskyldu í fyrirrúm. Hann taldi það umhugsunarefni hversu fólk staldraði stutt við í stjórnmálum dagsins í dag og taldi jafnvel að harka umræðunnar hefði sitt að segja þar um. Ég er algjörlega sammála honum og held að við séum að tapa mörgum góðum einstaklingum út úr stjórnmálum. Fólk með hugsjónir og löngun til að vinna samfélaginu sínu gagn, gefst upp og brotnar niður fyrir harkalegri umræðu og persónulegu skítkasti. Og þá sitjum við uppi með hörkutólin sem eru fyrir löngu búin að forherða sig vandlega og hafa allt aðra hagsmuni en fyrrnefndar dyggðir að leiðarljósi. Þeirra hagsmunir eru ekki ekki okkar hagsmunir.

Kæru vinir, vöndum okkur!

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

Já nú skall á okkur janúar enn eitt sinnið og með þessum mánuði (og nýju ári) dynur á okkur enn eitt skilaboðaflóðið. Nú er að því virðist, enginn lengur að spá í jesúbarnið, fögnuð og frið eða neitt í þeim dúr lengur enda kláruðust Ikea jólin daginn sem bolludagsbollurnar fóru á tilboð og heiðnu jólin fuðruðu upp með álfunum á þrettándanum og kristnu jólin….gengu jafnvel yfir með messunni á aðfangadag..

Nei þessi skilaboð fjalla um áskoranir. Nú eigum vér syndumspillt og sykursukkandi að taka á honum stóra okkar og hefja nýjan lífsstíl.

Áskoranirnar eru eins fjölbreyttar og þær eru margar. Margar þeirra fjalla um mataræði, „hreint fæði”, „plöntumiðað fæði” og svo auðvitað sykurlaust fæði, kjötlaust fæði, glútenlaust fæði og svo mætti endalaust telja. Þetta miðar að því mér sýnist, mest að því að bæta orku, verða sterk stelpa/strákur eða eitthvað slíkt þar sem það er jú eiginlega ekki í tísku að tala um megrun eða þyngdartap.

Svo eru það áskoranir um líkamsrækt, áskoranir um að æfa armbeygjur, upphífingar, cross fit og ýmislegt sem ég kann engin skil á enda skussi í alvöru líkamsrækt (og efast um að gönguferðirnar með hundinn þyki mjög merkileg áskorun).

Síðast en ekki síst eru það svo sjálfshjálparáskoranir sem snúast um að ná markmiðum, stefna hærra og lengra og bæta sig sem manneskju. Hljómar í mínum huga svolítið svipað og líkamsræktaráskorunin, þar sem lögð er áhersla á að beita mætti viljans til að stefna hærra í lífinu, starfi og einkalífi.

Allt er þetta hið þarfasta mál í hugum okkar sem höfum samviskubit af því að borða of mikið um jólin af mat sem okkur er óhollur ásamt því að sofa meira en venjulega og gera minna….en minna af hverju? Erum við ekki einmitt að gera meira af því sem er okkur svo gott? Í desember erum við meira með vinum og fjölskyldu, við förum oftar á tónleika, við njótum meira. Og það er gott og enginn þarf að hafa samviskubit yfir því. Vissulega sofum við meira en venjulega, en flest þurfum við sárlega á því að halda að hvíla okkur og sofa.

Okkur er nefnilega talin trú um það af sömu neysluöflum sem reyna svo ákaft að selja okkur jólin að við höfum á allan hátt staðið okkur illa og við þurfum að standa okkur betur. Að loknum jólum sé kominn tími til að bæta úr öllu því sem gladdi okkur um jólin. Strax í janúar og borga það dýrum dómum en sem betur fer er hægt að dreifa greiðslunum!

Og við þjökuð af samviskubiti sem vandlega er plantað í okkur, bítum á agnið. En er kannski málið að kaupa ekki öfgarnar strax heldur skoða aðeins málin. Vissulega er ekki hollasti maturinn á borðum um jólin. Við þurfum hinsvegar alls ekki að borða óhollt alla dagana í desember og við getum stungið afgangnum af konfektinu í frysti og skellt okkur í hafragrautinn á morgnana. Notað svo janúar til að prófa alla indversku og austurlensku réttina, baka gómsæt gróf brauð og góðar súpur og halda áfram að njóta,- bara að njóta þess að borða hollan og fjölbreyttan mat. Ekki „hreinan” eða „lausan þetta og hitt” heldur fyrst og fremst fjölbreyttan. Við getum gengið úti þegar viðrar, skellt okkur í sund, dansað á stofugólfinu, gert jógaæfingar heima, stundað djúpöndun- þetta sem kostar lítið nú eða stundað þá líkamsrækt sem við erum vön og höfum gaman af. Það þurfa ekki að vera áskoranir.

Svo er þetta með að bæta sjálfan sig. Fáu trúum við frekar en því þegar okkur er sagt að við séum ekki nógu góð. Dugnaður er jú þjóðaríþrótt og metnaður til að stefna hærra, vera duglegri, kraftmeiri er það sem okkur mörgum finnst skorta í lífið. Það getur vissulega átt við einhverja þarna úti og þeir geta sannarlega sótt sér aðstoð til að bæta úr því. Ég held hinsvegar að langflest okkar séu alveg nógu góð og eiginlega miklu frábærari en við höldum. Þegar grannt er skoðað þá er kannski stærsti ágallinn okkar sá hversu ósátt við erum við okkur sjálf og það gerir okkur döpur og þunglynd. Hvað ef við lítum betur inn á við og sjáum hvaða frábæru, ófullkomnu og dásamlegu manneskju við höfum að geyma? Hvað ef við leyfum þessari manneskju að vera besta útgáfan af sjálfri sér og gleðjast yfir því að vera nákvæmlega sú sem hún er? Hlúum að henni á nýju ári, gefum henni ráðrúm til að finna út hvað gleður hana og nærir?

Kannski þarf þá minna að selja okkur af áskorunum. Í að minnsta er von til þess að við kaupum það sem við þurfum sjálf á að halda en ekki það sem okkur er sagt að við þurfum.

Þetta er mín áskorun í janúar og það sem meira er,- hún er alveg ókeypis!

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

 

„Nei takk”! Þessi kurteislega en ákveðna neitun, þessi einföldu orð eiga að verða einkunnarorðin mín á árinu 2018 og þau sem skipta mig mestu máli. Ég skal útskýra þetta nánar.

Ég er dálítill orðafíkill og oft finnst mínum nánustu (og líklega öðrum) nóg um vaðallinn í mér og hvernig ég eyði oft mörgum orðum í að útskýra einfalda hluti eða til að sannfæra fólk um réttmæti þess sem mér liggur á hjarta. Að einhverju leyti hef ég tileinkað mér þessa mælgi vegna þess að mér hefur oftast þótt mikilvægt að réttlæta það sem mér finnst og jafnvel að afsaka að mér skuli finnast eitthvað yfirhöfuð.

Það er oft miklu einfaldara að segja bara já og ég er jafnvel þá dálítið upp með mér að einhver skuli vilja mér eitthvað, spyrja mig álits, hafa mig með í hóp, hitta mig og svo framvegis. Lágt sjálfsmat er líklega einn sá versti óvinur sem hægt er að koma sér upp og það sem verra er, hann er nærri því ómögulega hægt að hrista af sér. Við vitum flest að við höfum margt til brunns að bera, erum persónur með heilmikið virði og að okkar lága sjálfsmat á sér engar alvöru forsendur þegar grannt er skoðað. Þessi lúmski óvinur er hinsvegar sniðugur og hristir af sér skynsamleg rök og spilar bara á tilfinningar og kenndir.

Ég ætla að gera tilraun til þess á komandi ári að hafa áhrif á mitt lága sjálfsmat sem skýtur upp kollinum þegar síst skyldi, með því að æfa mig í að segja „nei takk”!

Mig langar til að staldra meira við, skoða hvað það er sem mig raun til að gera og segja „nei takk” við öðru. Mig langar að afþakka kurteislega það sem ekki hentar mér og þjónar ekki tilgangi í mínu lífi. Ég hef eytt afskaplega mörgum áratugum í það að segja já þegar mig langar að segja nei og að segja já þegar ég held að ég sé að þóknast öðrum með því.

„Nei” er mikið töfraorð og kannski ekkert undarlegt að börn læri að segja nei löngu á undan því að segja já. Það er fátt mikilvægara en að koma fram við sjálfan sig og aðra af virðingu og kærleika og segja “nei takk” við öllu öðru.   Á liðnu ári var vakin athygli á því hvernig karllægt samfélag brýtur á rétti kvenna til virðingar og það er óendanlega mikilvægt að við séum vakandi fyrir slíku- alltaf!

Við þurfum sem samfélag að hjálpa börnunum okkar til að æfa sig í að segja „nei takk” og læra þannig að virða sín mörk og sinn eigin vilja. Það má segja „nei” við ofbeldi, við græðgi, við valdafíkn, við misrétti og mengun og öllu öðru því sem hefur neikvæð áhrif á lífið okkar.

Ef við lærum það eru miklu meiri möguleikar á því að við getum líka sagt eitt risastórt „já” við því sem er gott fyrir okkur og lært að virða okkur sjálf ekki síður en aðra.

Ég er búin að gráta yfir „Nú árið er liðið”, búin að kyssa fólkið mitt og þakka fyrir það liðna, búin að hlæja að Skaupinu og hlusta á Guðna, nú ætla ég að hefja nýtt ár með von og gleði í hjartanu, ákveðin í að segja oftar „nei” en á því sem var að líða.

Gleðilegt ár!

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.