Er ég ekki örugglega fullkomin?

„Nú er ég komin undir sextugt og hái baráttu á hverjum degi við fullkomnunaráráttuna sem er sannarlega einn af mínum stærstu veikleikum

Photo by Vivien on Pexels.com

Framan af ævinni lagði ég mikla áherslu á að koma hlutum þannig fyrir að ekkert yrði útundan og að það sem væri á mína ábyrgð væri gert eins vel og mögulegt væri. Það var auðvitað ég sjálf sem setti mörkin og þau voru há. „Til hvers að gera eitthvað ef maður gerir það ekki vel?“ var eitthvað sem ég sagði gjarnan og ekki þarf að taka það fram að ef mér fannst aðrir ekki uppfylla kröfurnar mínar þá var ég meira en reiðubúin til að taka verkið yfir. Það var öruggara og féll vel að sjálfsmyndinni um að ég gerði hlutina vel -(lesist betur en aðrir).

Mikið óskaplega varð ég svo hissa þegar ég komst að því að enginn,- já nákvæmlega enginn, var að ætlast til þess að ég væri fullkomin og það var mitt eigið lága sjálfsmat sem lagði mér til lífsregluna um að ég ætti að vera það. Það sem ég hafði trúað svo einlæglega að væri kostur og styrkleiki var það kannski alls ekki.  Já fátt er flóknara en að vera manneskja og hvern einasta dag lærum við nýja hluti í þeirri list,- ef við viljum!

Fræðikonan og fyrirlesarinn Brené Brown orðar það þannig að „ef fullkomnunaráráttan er undir stýri þá er óttinn líklega í farþegasætinu og skömmin afturí“ Óttinn, er líklega óttinn við að aðrir komist að göllum okkar og skömmin sú sem af því leiðir.

Nú er ég komin undir sextugt og hái baráttu á hverjum degi við fullkomnunaráráttuna sem er sannarlega einn af mínum stærstu veikleikum. Fullkomnunaráráttuna sem segir að ég eigi að vera alltaf dugleg, aldrei þreytt, aldrei döpur eða fúl, hjá mér eigi alltaf að vera hreint og fínt, bíllinn hreinn og garðurinn sleginn, hundurinn kemdur og maturinn góður. Bara svona smotterískröfur.

Ég er búin að springa einu sinni á limminu og verða veik af streitu og örmögnun og ef ég leyfi fullkomnunaráráttunni að sitja of lengi í bílstjórasætinu á ég sannarlega á hættu að lenda á þeim stað aftur. Í staðinn þarf ég að gangast við því að ég er gigtveik og stundum lasin, oft lúin, eða löt og bara kemst ekki yfir nema brotabrot af því sem mér finnst að ég ætti að gera. Og það er vissulega erfitt.

Staðreyndin er sú að fullkomnunarsinnar reynast afkasta minna og upplifa meiri streitu en þeir sem setja sér heilbrigð og raunhæf markmið. Þeir upplifa oftar kvíða, depurð og einkenni s.s. svefntruflanir eða átraskanir. Þeir eru dómharðir á sjálfan sig og jafnvel aðra og í huga þeirra er „allt eða ekkert“ ráðandi afl með tilheyrandi niðurrifi ef markmiðin nást ekki. En þeir sömu bregðast svo jafnvel mjög illa við gagnrýni frá öðrum því það er jú ekki gott að blettir falli á ímyndina um fullkomnun.

Og hvað er hægt að gera? Hvernig gengur mér sjálfri þessi daglega barátta við að falla ekki í sama farið og hver eru verkfærin eða vopnin í þann slag.

Jú eftirfarandi hefur reynst mér vel:

  • Að gangast við mér eins og ég er og skoða af fullum heiðarleika hvaða hugsanir og tilfinningar hafa áhrif á hegðun mína.
  • Að muna að tilfinningar segja mér ekki alltaf satt og óttinn við dóm annarra er sjaldnaast á rökum reistur.
  • Að muna hvernig dómur annarra um mig er þeirra mál en ekki minn vandi.
  • Eiga góð og heiðarleg samskipti við fólk sem mér þykir vænt um og mér líður vel með en eltast ekki við aðra.
  • Að stunda núvitund og þannig tileinka mér sveigjanleika, seiglu og sátt í tilveruna.
  • Að muna hversu fullkomlega ófullkomin og dásamleg ég er, rétt eins og allir aðrir.

Þetta er oft erfitt því að ég er búin að eyða einum of mörgum áratugum í vitleysuna sem er fullkomnunarárátta. Enn er þó von um að ég verði ekki gamla konan sem situr og þurrkar stöðugt ósýnilegt ryk af borðum og bekkjum heldur finni mér eitthvað miklu skemmtilegra að gera. Krossa fingur og reyni að vanda mig…..-minna!

Bíó-fyrir bí.

Við mamma fórum saman í bíó í gær en það gerum við þegar sérstaklega spennandi konumyndir koma í bíó. Með konumyndum meina ég dramatískar myndir um ástir og örlög og ekki er verra ef þær gerast í gamla daga og skarta fallegum fötum og fallegu fólki. Þannig var einmitt myndin sem við sáum í gær en það var nýjasta bíómyndin um húsbændur og þjónustufólk á setrinu Downton Abbey. Salurinn í Borgarbíó var ekki þétt setinn en að mestu var þar fólk á miðjum aldri og eldra, vinkonur, systur, mæðgur og hjón,-flestir með silfurlitað hár. Í salnum var hlegið, klappað og grátið svolítið líka,- greinilegt að fólkið að Downton Abbey eru heimilisvinir víðar en hjá mér og mömmu.

Það rifjast alltaf upp fyrir mér þegar ég er komin í bíó hversu góð skemmtun það er og ég spyr mig eiginlega í hvert skipti af hverju ég fari ekki oftar. Þrátt fyrir allar heimsins efnisveitur og þann urmul af dagskrá sem við getum valið til að horfa á heima, þá er ekkert eins og að sökkva ofan í sætið sitt í bíó með stóran poka af poppi og ískalda kók og bíða eftir að ljósin slökkni og að myndin taki við. Ég á orðið erfiðara með að halda athygli á heilli bíómynd hér heima en í bíó lætur athyglisbresturinn undan og ég næ að detta inn í söguþráðinn og hrífast með.

Bíóferðin í gær var hinsvegar svolítið tregablandin því nú er hún Snorrabúð stekkur og Borgarbíó lokar og hættir, eftir samfelldan rekstur frá árinu 1956. Já það eru 66 ár síðan templarar á Akureyri veittu bæjarbúum val um tvö kvikmyndahús og vígðu Borgarbíó, fyrst sem sal í norðurenda Hótels Varðborgar og síðar í nýju húsi sem byggt var undir starfsemi bíósins. Mér finnst öll mín æska og uppvöxtur vera samofin bíóferðum og þótt bíóin hafi verið tvö á Akureyri þá fór ég reyndar mun oftar í Borgarbíó. Ég sé anddyrið á gamla bíóinu fyrir mér eins og ég hafi verið þar í gær, litlu miðasölukompuna og sælgætissöluna með Vallash og Jollý Kóla til drykkjar og lakkrísrörum, Lindubuffum, Akrakaramellum, og allskonar góðgæti til að nasla á, en ekki poppi. Sá siður kom ekki fyrr en síðar og í hvorugu bíóanna voru poppvélar fyrr en þá miklu síðar. Í sælgætis og miðasölunni unnu konur en dyraverðirnir voru karlmenn. Ekki á hverju þessi kynjaskipting var byggð en svona var þetta þá. Þetta fólk hafði reyndar ótrúlegt langlundargeð gagnvart unglingum sem ýmist voru of feimnir og uppburðarlitlir til að tjá sig skýrt eða voru með læti, hrindingar og flissköst fram úr hófi. Svo ekki sé nú minnst á lætin sem urðu þegar myndirnar byrjuðu og við brutum saman bíómiðana, gerðum á þá lítið gat og blístruðum í gegnum gatið með ótrúlegum hávaða.

Það var hægt að hringja í bíó og panta miða sem auðvitað voru númeraðir og símanúmerið í Borgarbíó var lengi greipt í huga mér. Svo voru seld prentuð prógrömm svona eins og lengst af tíðkuðust í leikhúsum og ég man að pabbi og mamma söfnuðu slíkum prógrömmum. Þau voru reyndar dugleg að fara í bíó, fóru ekki á aðra skemmtistaði nema til vinnu og við fórum með í bíó strax og við höfðum aldur til. Þar lærði ég snemma að meta dans og söngvamyndir og svo urðum við eiginlega alætur á bíómyndir. Eða því sem næst,-það var auðvitað mikið sport að reyna að komast inn á myndir sem voru bannaðar börnum en það tókst ekki alltaf. Ég man að við systur fórum á svo svæsna hryllingsmynd eitt skiptið að við sváfum á gólfinu hjá pabba og mömmu þá nóttina, vorum þó komnar á menntaskólaaldur. Ég hafði reyndar alltaf gaman af hryllingsmyndum og beitti öllum brögðum til að lokka Örnu vinkonu mína með mér á slíkar myndir. Hún var ekki hrifin af þeim og ef ég hafði vélað hana með mér á fölskum forsendum endaði hún oftar en ekki með því að bíða bara frammi,-en ég þraukaði samt með henni að sjá „Vin indíánanna” tvisvar sinnum því þar var svo mikið af hestum sem vöktu með henni mikinn áhuga,- en mér síður. Ekki þar fyrir að myndin skipti ekki alltaf öllu máli heldur samkomustaðurinn,- það var ofurspennandi að mæta í bíó og sjá hverjir væru þar fyrir, hverjir voru þar saman og hvaða draumaprinsar voru hugsanlega staðsettir á næstu bekkjum. Það var svo spennandi að við létum okkur hafa það að fara í „hálfleik” í bíó þegar það var orðið full kostnaðarsamt að mæta á hverja sýninguna af annarri. Í hléinu, eins og það var nú líklega kallað annarsstaðar, fór nefnilega stór hópur bíógesta út að reykja. Stóðu þá allir í einum hnapp og reyktu hver upp í annan því þeir sem ráfuðu í burtu gátu átt á hættu að komast ekki aftur inn. Slík var þvagan að bíósjúkar unglingsstelpur gátu auðveldlega blandað sér í hópinn, laumast í salinn án þess að dyraverðirnir sæju það og horft á seinni hluta myndarinnar. Þá gat verið snúið að reyna að geta upp á því hvað hafði átt sér stað fram að hléi en oft held ég að við höfum misst af inntakinu með því að horfa á hálfar bíómyndir. Það gerði ekkert til, að „fara í hálfleik í bíó” var íþrótt og dægrastytting hjá kynslóð sem átti ekki tölvur og bjó ekki að sjónvarpsdagskrá fyrir unglinga.

En Borgarbíó er á leið með að verða minningin ein og nú er eitt bíó á Akureyri,- ennþá. Við stöðvum ekki hjól tímans og breytingar eiga sér stað án afláts. Fæstar þeirra hreyfa mikið við mér en lokun Borgarbíós fyllir mig svolítið af fortíðarþrá og nostalgíu. Takk fyrir allar bíóferðirnar, allt frá þrjúbíó í sparikápu með Guðnýju systur og upp í Downton Abbey, – þetta voru góðar stundir!

Photo by Pixabay on Pexels.com

Ferðalangur, fuglahræða….

„Hvað ætlar þú að verða væni, voða ertu orðinn stór. Allir spyrja einum rómi, eilíft hljómar þessi kór“…..sungu Hrekkjusvínin fyrir margt löngu. „Hrekkjusvín“,segi ég eins og það sé bara augljóst hver Hrekkjusvínin eru, eða voru!  Þau voru samstarfsverkefni hljómsveitanna Spilverks þjóðanna og Þokkabótar, já og lagið sem geymir þetta textabrot kom út á hljómplötu árið 1977 eða fyrir 35 árum síðan. Textarnir eru þó í fullu gildi, enda lífið skoðað frá sjónarhorni barna og það er klassískt.

Hrekkjusvínin gerðu góðlátlegt grín að þessari sígildu spurningu, „hvað ætlar þú að verða þegar þú ert orðinn stór?“ Og ekki að furða. Því spurningin var ekki, hvað blessuð börnin langaði til að gera  heldur hvað þau ætluðu að verða. Augljósasta og skynsamlegasta svarið er auðvitað að segja „eldri“ eða kannski „gamall“ en það var kannski ekki það sem var verið að fiska eftir. Nei leitað var að því hvaða metnað barnið hefði nú fyrir því að stefna hátt í tilverunni, stefna á ævilangan starfsferil sem skilgreindi einstaklinginn helst yfir gröf og dauða. Enda má finna á legsteinum fólks eða í það minnsta karlmanna, áletranir, s.s. Jón Jónsson fiskmatsmaður, rafveitustjóri, lögmaður eða vélstjóri. Konur áttu sér eðlilegan starfsferil frá náttúrunnar hendi og þurfti sjaldnast að skilgreina þær frekar, kannski helst að þær urðu hjúkrunarkonur eða talsímaverðir. Blessuð börnin þurftu að byrja snemma að hugleiða svör við þessari stóru og mikilvægu spurningu en eitt og annað skipti þó meira máli en bara vilji þeirra. Þau gátu alveg svarað að þau ætluðu að verða löggur eða strætóbílstjórar varð sko ekki alltaf að veruleika. Það skipti máli hver staða og stétt foreldranna var, -átti barnið að taka við úrsmíðaverkstæðinu hans pabba eða var möguleiki á að barnið hefði gáfur til að mennta sig, taka landspróf og læra vélritun eða jafnvel (hamingjan hjálpi mér) að fara í háskóla?

Þessi skilgreining á fólki, samkvæmt ævistarfinu er líklega til marks um það hversu stóru hlutverki vinnan gegndi í lífi fólks. Menn unnu langan vinnudag og frístundir eða fjölskylda höfðu engan forgang,- vinnan var allt. Á legsteina var aldrei ritað, „Jón Jónsson, fyndinn náungi sem lék við barnabörninn, eða „vænsti karl en svolítið blautur“. Reyndar er held ég þessi siður með að tiltaka ævistarf á legsteininn líklega barn síns tíma og fólk er vonandi  hætt  að spá í það eftir andlátið.

Enda er þetta með æviferilinn einnig barn síns tíma. Ungt fólk er tilbúið að breyta um starf eftir því hvað þjónar þeirra hagsmunum best sem er að mínu mati mun heilbrigðara viðhorf heldur en að binda sig í ævilöngu hlutverki sem svo kannski passar ekkert sérstaklega vel í raun. Ungur maður sagði við mig um daginn þegar við ræddum nýja starfið hans, „nú ef mér líkar þetta ekki þá bara hætti ég, -ég er ekki tré“. Það er mikið til í því, við erum ekki með rætur og við getum hreyft okkur til.

Ég er hjúkrunarfræðingur að mennt og að viðhorfi, það er í raun ævihlutverk. Það þýðir hinsvegar ekki að ég ætli mé,r eða að það henti mér, að vinna alltaf við hjúkrun. Ég get gert ýmislegt annað og mig langar að prófa ýmislegt annað. Ég spyr mig enn hvað ég ætli að verða þegar ég er orðin stór og líklega geri ég það ævina út eða ég vona það í það minnsta. Það að hafa unnið í öllum skólafríum og með námi frá unga aldri eins og mín kynslóð gerði, bjó til ótrúlega fjölbreyttan vinnuferil, allt frá því að búa til kassettur og sópa götur til þess að annast aldraða og búa til útvarpsþætti og syngja með hljómsveit.

Hef ég þó aldrei unnið í fiski eða verið í sveit og vantar þar með reynslu í undirstöðuatvinnuvegunum, næ því kannski ekki héðan af. Ekkert verbúðarlíf eða kaupakonuævintýri í minningabankanum mínum en heilmikið af öðru.

En ennþá er ég ekki orðin nægilega stór til að taka þessa loka, risastóru og örlagaríku ákvörðun um framtíðina. Hvað ætla ég að verða þegar ég verð stór?

Ég hinsvegar fann mér fyrirmynd á dögunum þegar ég horfði á þátt með fjöllistakonunni Laurie Anderson sem er allmiklu eldri en ég eða 75 ára gömul en er enn að finna nýja fleti í listsköpun, ennþá forvitin um veröldina og ennþá með ofur-sveigjanlegan huga. Hún er „avant-garde“listamaður, tónskáld, tónlistarkona og kvikmyndagerðarkona, vinnur að gjörningalist, popptónlist og margmiðlunarverkefnum auk þess að vera menntuð í fiðluleik og höggmyndalist. Ég veit ekki hvort hún hefur verið í sveit eða unnið í fiski en það kæmi mér ekki á óvart.

Hún er með frjóan og skapandi huga og það lýsir úr augunum hennar, og engum dylst áhuginn á tilverunni.

Mér finnst að minnsta kosti gott framtíðarplan að verða eldri en ég er, verða alltaf forvitin, laus við fordóma og til í að skoða nýja hluti og ný sjónarmið. Ef mér tekst það þá má gjarna bæta því við á legsteininn,- „Inga Dagný Eydal, gat ekki ákveðið hvað hún vildi verða en hún var alltaf forvitin um lífið“

Svo get ég svarað spurningunni Hrekkjusvína með þeirra eigin lokaorðum „Almáttugur en sú mæða, ég get ekki svarað því. Ferðalangur, fuglahræða, flibbanaut í sumarfrí!“

Elsku kerlingin….

Það er svo merkilegt að ég skuli oft vera sjálfri mér verst þegar ég þarf mest á góðmennsku að halda.

Ég er að tala um dagana þegar orkubirgðirnar bæði þær líkamlegu og andlegu eru í lágmarki og verkirnir mínir jafnvel í hámarki. Þessa daga þegar líkaminn hrópar á hvíld og svefn en ekki verkefni og framkvæmdir. Þessa daga þegar ég finn hressilega fyrir því að vera  komin af léttasta skeiði með fulla bakpoka af allskonar -álagi, vanheilsu, kvíða og sorgum. Og hvað gerist? Jú ég stilli mér upp við vegg og gef mér fullt skotveiðileyfi á sjálfa mig. Og svo upphefst skothríðin.  Ég hef áreiðanlega einhvernvegin komið mér í þessa aðstöðu sjálf með því að:

  • Borða einhverja vitleysu
  • Hreyfa mig of lítið
  • Hreyfa mig of mikið
  • Láta mér verða of kalt
  • Vera of stressuð
  • Vera veiklunduð
  • Vera löt, ímyndunarveik, lélegur pappír……

……og þannig get ég lengi haldið áfram. Ímyndunarafli mínu virðast engin takmörk sett þegar málið snýst um að berja á sjálfri mér. Með yfirveguðum og úthugsuðum höggum sem flest eru undir beltisstað. Aldrei í lífinu myndi ég láta mér detta í hug að kenna öðrum um eigin líðan á þennan hátt, aldrei myndi ég sýna öðru fólk hvílíkan skort á skilningi, samhyggð og kærleika. Og sannarlega veit ég að ég deili þessu með ótal mörgum öðrum, ekki hvað síst kynsystrum mínum.

Gallinn er líka sá að þessi djúpstæða dómharka virkar ekki rass í bala. Maður lemur ekki vanheilsu eða vanlíðan hvorki úr sér sjálfum né öðrum,- það er einfaldlega vond hugmynd.  Í dag vitum við að verkir eru ekki bara skynjun sársauka af líkamlegum orsökum. Verkir eru í raun sálfræðilegt og huglægt fyrirbæri þar sem lífeðlisfræðilegur flutningur taugaboða fléttast saman við tilfinningalega og sálræna þætti. Þeir eru því ekki lengur bara líkamlegir heldur líka sálrænir.

Og við, í endalausri hræðslu við það að vera talin, ímyndunarveik, móðursjúk eða í andlegu ójafnvægi bætum þessum nýju vísindum ofan á gamla uppeldið sem snýst um að vera sterk, dugleg, hörð af okkur og láta aldrei deigan síga.  Úr þessari súpu trúi ég að dómhörkusjálfið eflist gífurlega. Við viljum ekki láta undan verkjum eða þreytu nema fyrir liggi sjáanlegar og mælanlegar orsakir, -orsakir sem hafa í för með sér viðurkenningu lækna og meðferð sem virkar. Annað er óásættanlegt.

Þetta er í raun grátbroslegt þar sem einmitt þessi vitneskja um að verkir séu bæði af líkamlegum og sálrænum toga spunnir ættu einmitt að segja okkur það að hver sem orsökin er þá breytir það ekki upplifun okkar af þeim. Við höfum þá verki sem við upplifum og við þurfum að sýna okkar sálfrænu upplifunum sömu mildi og skilning og þeim líkamlegu. Og hvað er líkaminn að segja okkur þegar við finnum til þreytu? Að við séum löt? Nei sjaldnast. Að við séum þreytt? Já yfirleitt er það orsökin og það breytir litlu þótt við reynum að telja okkur trú um að við eigum ekki að vera þreytt.

Í þeirri samfélagslegu innrætingu að það sé manndómsmerki að bíta á jaxlinn, varð það augljóslega útundan að kenna okkur að þykja vænt um okkur sjálf og sýna okkur góðmennsku og mildi. Það gleymdist alveg að kenna okkur mikilvægi þess að klappa okkur sjálfum á öxlina, að hvetja okkur sjálf og hugsa til okkar af ástúð. Því var ruglað saman við sjálfselsku (sem var bannað) og við gátum jafnvel haldið að við værum „eitthvað“ sem var (og er kannski enn) líka bannað.

En viti menn, ég er eitthvað! Þótt ég gleymi mér alltof oft og detti í gömlu dómaragryfjuna gagnvart eigin vanmætti, þá veit ég samt núna að ég er eitthvað! Ég er 58 ára gömul, hef farið í gegnum allskonar bras og brölt, með sjálfsónæmissjúkdóm, með athyglisbrest og kvíðatilhneigingu en ég er virkilega stolt af þessari konu og mér þykir óumræðilega vænt um hana. Ég óska henni þess að hún hvíli sig oftar og sýni sér oftar mildi og blíðu, ég óska henni þess að vera stolt af sjálfri sér. Bæði líkami og sál er svo sem margstagað og bætt en ég vil bera örin mín með reisn og ég vil vera stolt af þessari konu sem hefur upplifað allskonar í lífinu. Ég ætla vera meðvituð í því að þjálfa upp ástúð og skilning í eigin garð og sættast við ákvarðanir mínar.

Ég veit hversu erfitt það er að byrja á því að horfa í spegilinn og ná sátt við eigin spegilmynd og hversu erfitt það er að fyrirgefa sér það að vera ekki fullkomin. Að geta ekki allt og gera ekki allt en elska sig þrátt fyrir það. En eins og flest annað þá kemur það með æfingunni. Og er sannarlega ekki minna mikilvægt en að hreyfa sig og borða hollan mat og annað sem okkur finnst sjálfsagt. Það að vera manneskja þýðir að við erum flókið samspil af upplifunum, innrætingu, erfðum, taugaboðum, efnaboðum og svo ótal mörgu öðru. Við erum öll einstök og dagarnir okkar eru allskonar. Við erum öll ófullkomin. Sýnum því virðingu og sýnum okkur sjálfum skilning og svolítið af kærleika,- við megum alveg við því.

Af vetri, veðri og frostbólgnum hjörtum.

Hlýtt nýtt ár!

Árið 2021 rann framhjá okkur á fleygiferð líkt og öll ár virðast orðið gera.“Glottir tungl en hrín við hrönn, og hratt flýr stund“ orti Jón Ólafsson fyrir margt löngu síðan og eins gott að kveða fast að þegar álfadansinn er stiginn. Nýtt ár virðist byrja með fullmiklum gassagangi og ótíðindum, veiran sem hefur sett mark sitt á líf okkar allra færðist enn í aukana nú um áramótin þótt sitthvað bendi til þess að um fjörbrot séu að ræða og vetrarveðrin skella á okkur af þunga.  Fréttir af siðblindu og óþverraskap einstaklinga eru samt eiginlega ennþá sorglegri því að þar eru ekki náttúruhamfarir á ferðinni heldur bara meðvitaðar gjörðir ákveðinna hópa sem virðast álíta það vera í lagi að níðast á þeim sem minna mega sín. Ekki skortir þessa einstaklinga greind en virðist þó skorta heilmikið upp á dómgreind og samvisku. Það er vissulega sorglegt.

Vetrarkvíði.

Við erum nefnilega fá og smá sem byggjum þetta land og það væri áreiðanlega farsælt ef þessar fáu hræður kynnum að umgangast hvort annað af samhyggð og virðingu. Bara svona yfirhöfuð og sem oftast. Þá gætum við verið stolt af því að vera Íslendingar.

Ég ætlaði nú samt ekkert að gerast fréttaskýrandi á vondar fréttir. Nei ég ætlaði í byrjun árs að hugleiða aðeins tengslin á milli okkar og náttúrunnar en kannski hljómar það nú eins og sitthvor endinn á sömu spýtunni. Nú er hávetur og vetur á Íslandi eru sannarlega langir og strangir um það þarf ekki að deila. Íslendingar flykkjast til Kanaríeyja á vetrum eins og hverjir aðrir farfuglar því sólaleysi og kuldi gera mörgum lífið býsna erfitt. Ég ætla nú samt að leyfa mér að halda því farm að það séu samt ákveðin forréttindi að fá að upplifa svo sterkar andstæður árstíða eins og við gerum. Á einum og sama deginum getum við upplifað frostkaldar stillur, snævi þakta jörð og stjörnuskin og svo eins og hendi sé veifað er skollinn á bylur og sér ekki út úr augum.

Veður og færð

Við hjónin ákváðum að hlífa flugeldakvíðnum hundinum okkar og leigðum okkur pínulítinn sumarbústað út með Eyjafirði þar sem við dvöldum á nýársnótt. Það var sannarlega dásamlegt, það var stillt og kalt og þar sem engin ljósmengun truflaði hvelfdist yfir okkur stjörnuhiminn og tunglskinið glampaði á snjónum Við fórum snemma að sofa enda engin sérstök ástæða til að bíða miðnættis fyrir okkur og sérlega ljúft að kúra í hlýju og þögn í þessu litla og afskekkta húsi. Um sex leytið var þó friðurinn úti þegar norðaustanáttin bókstaflega skall á húsinu og stormurinn fór að ýlfra og hamast úti fyrir. Við klæddum okkur, tókum saman dótið okkar og ákváðum að renna heim áður en færið versnaði. Samt kom okkur á óvart þegar við komum út hversu fljótt er að fenna yfir vegi og hversu skafrenningur í lausamjöll getur byrgt manni sýn. Við höfum þó búið á norðurhelmingi landsins nær alla okkar tíð. Það er varla að undra að útlendingar á bílaleigubílum trúi ekki að færð og veður geti breyst eins hratt og það gerir.

Þetta getur auðvitað verið miserfitt en taki maður mark á veðurspám ,sem varla eru spár lengur heldur fræði sem vita með nokkurri vissu hvernig náttúruöflin haga, sér, er vel hægt að forðast að láta veðrið skapa sér voða. Við eigum hlý hús, fatnað, góða bíla og góðar skóflur og getum jafnvel brynjað okkur með æðruleysi gagnvart þeirri óumflýjanlegu staðreynd að á Íslandi er vetur í 9 mánuði.  Og þá er ég auðvitað að tala um venjuleg vetrarveður en ekki ógnir s.s. snjóflóð.

En ef við hinsvegar ætlum á annað borð að búa hér áfram þá er eiginlega fremur tilgangslaust að ergja sig á frosti, hríð eða myrkri því það tekur einungis frá okkur orku sem við gætum notið til þess að gera eitthvað skemmtilegra. Eða vitlegra. Við getum til dæmis rifjað upp hvernig sumarið á Íslandi er eiginlega stórkostlegra en önnur sumur af því einmitt að andstæðurnar eru svo stórkostlegar. Andstæður frá svartamyrkri yfir í nóttleysi sumarsins. Hvítt vetrarlandslag breytist í litadýrð í stórkostlegri sumarsinfóníu. Grasið er grænna og sjórinn blárri en þar sem árstíðirnar lulla um í einhverri meðalmennsku. Ísland ætti eiginlega hið mesta sólarland því að hér er sólin okkur svo einstaklega dýrmæt og hjartfólgin.

Frostbólgur

Ég segi ekki að einstaka sinnum á vetrum finn ég til þess að gaman væri að geta farið berfættur á sandölum út í göngutúr eða bara gengið upprétt og frjálsleg í fasi en ekki staulast um í sífelldri hálku og fallhræðslu. En bara stundum, svona þegar að það er sérstaklega erfitt að þreyja Þorrann og Góuna. Annars er ég búin að læra að klæða af mér kuldann enda orðin gigtarskrokkur og ekki lengur hégómleg gagnvart síðum nærbuxum og ullarsokkum. Ég man þá tíð að gallabuxur voru vetrarklæðnaður og maður var alltaf kuldabólginn á fótunum. Þegar maður svo kom inn úr frostinu í þá daga þá tók við ofsakláði og hiti í frostbólginni húð…en þótti ekkert sérstakt tiltökumál. Kannski ekkert skrýtið að maður sé gigtveikur í dag.

Mér sýnist að við gætum okkur að meinalausu eytt minni tíma í það sem er ekki í okkar valdi að breyta líkt og veðrinu á Íslandi,  en eytt meiri tíma þegar að því kemur að ala hér upp kynslóðir af réttsýnu og samheldnu fólki. Ekki fólki með krónískar frostbólgur í hjartanu, það er svo einstaklega óspennandi. Jafnrétti þýðir svo miklu meira en bara sömu laun fyrir sömu vinnu eða einhverjir kynjakvótar.Jafnrétti er djúp sannfæring um að allar manneskjur verðskuldi sömu virðingu og reynslan er að sýna okkur núna að við þurfum að vanda okkur meira á því sviði. Notum tímann vel í að kenna börnunum okkar og barnabörnum um siðferði og jafnrétti þannig að sagan um ríku kallana sem misnota stöðu sína og niðurlægja aðrar manneskjur þurfi ekki að endurtaka sig.

Gleðilegt ár og haldið endilega á ykkur hita.

Konan sem gleymdi að kaupa teljós

,,Það er til lítils að skrifa þessa pistla ef þú getur aldrei farið eftir þeim“-.

Þessi orð voru sögð af eiginmanni mínum með svolítilli örvæntingu í röddinni núna á aðfangadag. Dagana á undan hafði ég farið nokkuð hressilega fram úr minni oft naumt skömmtuðu orku og bar þess nokkur merki. Hætt að taka pásur, hætt að muna eftir tveggja mínúta öndunaræfingunum og svefninn orðinn strembinn. Við vorum nýkomin úr löngu og erfiðu ferðalagi sem þrátt fyrir Covid gekk vel og rólega fyrir sig. Þegar við hinsvegar lentum á Íslandi skullu á okkur jólaauglýsingar, jólaskraut og jólavæntingar. Dásamlegur tími aðventan, en líka tíminn þegar formæður mínar í langri röð banka upp á og minna mig á hvað almennilegar húsmæður gera fyrir jólin. Og þær sammælast allar um það að minna mig á með samfélagsmiðlum, auglýsingum og minningum um fyrri jól.

Allar fyrirætlanir um að láta ekki streituna ná tökum á mér fuku svolítið út um gluggann í þessari orrahríð og þrátt fyrir að fá hjálp við jólaþrif og hafa sleppt því að baka þá tókst mér að fara á streitustigið sem einkennist af því að athyglin, minnið og tilfinningarnar, allt þetta verður svolítið út um allt. Streita sem orsakaðist sem sé af því að gera EKKI fyrir jólin.

Já maður er skrýtin skrúfa. Að vera meistari í samviskubiti, er samt ekkert sérstaklega þægilegur titill og þó erum við margar sem tökum þátt í keppninni.

Jæja allt slapp þetta nú til þar til á Aðfangadag. Þá kom maðurinn minn að mér þar sem ég sat með tárin í augunum, örvæntingin uppmáluð. Og ástæðan? Jú ég var búin að týna einni jólagjöf, það voru smákökur á diski sem keyptar voru í búð (já ég legg ekki meira á ykkur) og það sem var verst,- ég gleymdi að kaupa teljós!! Já ég meina hvaða kona með sjálfsvirðingu gleymdir blessuðum jólaljósunum? Bakar ekki sjálf? Týnir gjöfunum?

Þegar ég var í háskólanámi, þá komin í eigin húsnæði og með ungt barn, lauk prófum yfirleitt rétt fyrir jól. Þá gerði ég ekki mikið en hafði þessa fínu ,,afsökun“, meira að segja ég sjálf gat ekki búið til samviskubit yfir því að taka prófin fram yfir smákökurnar.

Núna þarf ég hinsvegar að taka tillit til eigin vanmáttar, heilsu og þverrandi orku. Þar skortir mig algjörlega tillitssemi til sjálfrar mín, svona að minnsta kosti þegar tilfinningarnar taka af mér ráðin.

Friðrik hefur bæði rétt og rangt fyrir sér hvað varðar pistlana mína. Þeir eru ekki skrifaðir svo ég sjálf geti bætt úr því sem betur má fara í eigin fari,- frekar til að þess að deila þessu  mannlega, þessu sem gerir okkur öll svo dásamlega ófullkomin og vitlaus og viðkvæm.

Hinsvegar væri ákaflega gott ef ég gæti oftar iðkað það sem ég veit að er gott fyrir mig. Ég veit fullvel að ég þarf í fyrsta lagi ekki að vera neitt sérstaklega fullkomin húsmóðir og að það er nákvæmlega ENGINN sem gerir kröfur á mig hvað það varðar. Maðurinn minn er fullkomlega laus við jólakröfur og jólastress, það er allt innan úr mér sjálfri. Og svo er það stóra málið,- það er bara allt í lagi þótt að manni líði ekkert alltaf sérstaklega vel heldur. Samviskubitið mitt er sjálfsagt löngu orðið hluti af mér og kannski er bara best að samþykkja það, hía svolítið á það og draga úr því tennurnar en hætta að láta það stjórna því hvað ég geri.

Sama dag og ég missti kúlið yfir gleymdum teljósum, lentum við svo í sóttkví og höfum unað tvö í okkar litlu jólaveröld síðan. Enginn er með samviskubit og formæðurnar steinþegja aldrei þessu vant. Jólagjöfin fannst (í röngu húsi), við fengum hrúgur og helling af góðgæti í jólagjöf og teljósin sem maðurinn minn bjargaði fyrir horn liggja tilbúin í skúffunni.

Njótið stundanna.

Piparkökuhús sem ég ekki gerði.

Jólin hér og nú

Ég ætti kannski að taka það fram í byrjun þessara skrifa að ég er ekki trúuð kona. Samt held ég jól og þau eru mér mikils virði. Og þótt ég trúi því ekki að Jesú hafi fæðst í desember eftir stutta meðgöngu, verið eingetinn og að hann hafi frelsað heiminn,- þá trúi ég á ljósið og kærleikann. Og þess vegna held ég jól. Og þannig trúi ég á birtuna sem er bæði forsenda fyrir lífinu öllu og þá sem á sér líka stað í huga fólks. Það er birtan í hugum þeirra sem eru með kærleik í hjartanu og kunna að sýna einlæga samhyggð með öðru fólki. Þar skín ljós sem er vel sýnilegt í því sem það segir og gerir.  Þetta fólk finnum við næstum því hvar sem er í samfélaginu en þó kannski mest og best í hópi þeirra sem vinna við að annast um annað fólk.

Þess vegna finnst mér vel við hæfi að taka þátt í hátíðahöldum þessarar gömlu sólstöðuhátíðar með því að fagna ljósinu. Leyfa birtunni að ná til okkar í skammdeginu, skreyta umhverfið með ljósum en líka að leyfa þeim að ná svolítið lengra inn á við. Jólin geta verið tími tilfinninga, -gleði, sorgar, kvíða, hamingju, samkenndar og eiginlega allrar flórunnar,- líka tilfinninga sem við skiljum ekki alveg og kunnum ekki að nefna.  Og  það er allt í lagi, það er einmitt frábært að eiga tíma til að sættast við allar þessar flóknu tilfinningar okkar.

Við viljum samt helst eiga gleðilega jólahátíð og góðar stundir með þeim sem við elskum. Þannig voru jólin sem við mörg hver upplifðum í bernsku og það eru tilfinningarnar sem við viljum að tengist jólunum.  Við munum eftir óþreytandi mæðrum sem bökuðu, skreyttu og pökkuðu inn og við viljum svo fyrir alla muni vera líka óþreytandi dugnaðarforkar í desember. Við viljum skapa umgjörð fyrir allar góðar minningar, hafa ilm af krásum og þrifum og dýrðlegum veislum þar sem allt er fullkomið og gott. Við viljum gefa góðar gjafir sem hitta í mark og gleðja og þar sem við erum jú fædd með þörf fyrir að bera okkur saman við aðra, viljum við líka vera samkeppnishæf í jólaævintýrinu. En svo er bara svo margt sem gleymist í öllum þessum væntingum um dásamlega tíma. Mörg okkar eru þreytt í skammdeginu, streitan í samfélaginu er yfirþyrmandi,  við borðum góðgæti allan ársins hring, við eigum allt sem við þurfum, það er erfitt að gera okkur dagamun. Svo eru líka margir sem búa við skort, og skorturinn er sérstaklega sár á jólunum. Aðrir eru einmana eða sorgmæddir. Nú svo eru þessar óþreytandi mæður og feður bara í fullri vinnu, námi og félagsstörfum, þau eru að skutla í fimleika og handbolta í skammdegisumferðinni og þau eru í tölvunni sinni að fara yfir póstinn sinn,- lífið þeirra er flókið. Það eru nýjar forsendur í jólahaldinu og við getum einungis minnst fyrri tíma, ekki endurlifað þá.

Líf formæðra okkar var sjálfsagt líka flókið og ég veit ekkert hvernig þær fóru að þessu en samanburður við þær og við fyrri tíma er gagnslaus. Dugnaður þeirra er falleg minning en á kannski ekkert skylt við okkar veruleika. Núið okkar er núna og flest horfumst við í augu við það að ef að jólin eiga að ná að skína inn í hjartað og vera tími gleði og samveru þá verðum við að forgangsraða. Skoða vandlega hvað skiptir okkur mestu máli að gerist á jólunum og gera það. Sleppa hinu. Sleppa því sem við gerum af því að við höldum að við eigum að gera það og gera bara það sem gleður okkur og okkar. Gefa upplifanir eða vinargreiða í stað þess að kemba internetið við að reyna að finna eitthvað handa þeim sem á allt. Og gefast svo upp og gefa peninga eða inneign á kreditkorti sem er ekki jólagjöf heldur tilfærsla á fjármunum.  

Farsóttin skapar okkur umgjörð um þessi jól líkt og í fyrra og vissulega er það slæmt en við getum líka tekið það sem er gott úr þeim aðstæðum svo sem það, að tími stórra fjölskylduveisla og jólaboða er sannarlega ekki núna. Meira að segja jólahlaðborðin eru. með nýju sniði. Núna er tími til að gleðjast með okkar allra nánustu og ef það gleður okkur mest að hámhorfa á Netflix með konfektskálina nærtæka, þá eru það bara góð jól. Ein helgi af því að gera það sem við leyfum okkur ekki að öllu jöfnu.

Þriggja ára sonarsonur minn sagði við mig þar sem ég sat og skrollaði í símanum mínum fyrir nokkru, ,,amma viltu hætta að vinna núna” og það er góð áminning.  Hættum að vinna í “símanum”, hættum að brasa svona mikið og verum raunverulega til staðar um stund.

Gleðileg jól.

Heimur vonar: Jóhann Ingimarsson (Nói)

Stjórnsýsla og forgangsröðun

Stundum langar mig að skrifa um það hvernig málum er stjórnað bæði bæjarmálum í mínum bæ, sem í mínum huga er mikilvægasti staður jarðarinnar, og svo ýmsu á stærri mælikvarða,- en oftast held ég mig við mannlega hegðun í pistlunum mínum og málefni sem varða svona hin heldur mýkri gildi. Ég tel mér trú um að ég hafi meira vit á þeim málum en stjórnmálum og reyni að velja mér baráttumál sem hæfa áhuga mínum. Gleymi þá gjarna að auðvitað eru stjórnmál „mjúk” mál og lúta að miklu fleiru en framkvæmdum og peningum,- eða eiga að minnsta kosti að gera það. Þegar hús eru byggð eiga þau að þjóna þeim tilgangi helstum að íbúunum líði þar vel og allar framkvæmdir bæjarfélagsins eiga að snúast um að blómlegt mannlíf og vellíðan þegnanna séu í forgangi.  Samgöngur, akbrautir og göngustígar eiga að þjóna öllum íbúum og þarfir íbúanna fyrir hreyfingu, nærveru við náttúruna og heilsubót má aldrei vanmeta.

Þeim sem við treystum til að stýra okkar sameiginlegu hagsmunamálum er því falin mikil ábyrgð og hún er vandmeðfarin. Stundum harðnar á dalnum og þá þarf að meta vel hverjir verða verst úti og þurfa meiri stuðning í það og það skiptið. Þetta erum við farin að þekkja eftir kreppur, náttúruhamfarir og nú síðast heimsfaraldur Covid.

Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta og leyfi mér núna að minnast á forgangsröðun hér í mínum heimbæ er sú að fyrir einhverjum áratugum var hér byggð lítil sundlaug við íþróttahús Glerárskóla sem er eins og nafnið bendir til í Glerárhverfi. Laugin var á sínum tíma byggð í samvinnu við Sjálfsbjörg félag fatlaðra og átti að þjóna fólki með færniskerðingu auk þess að vera kennslulaug fyrir börn í hverfinu. Hún var því hönnuð með þarfir þessara hópa í huga, hún er grunn og hefur gott aðgengi fyrir fatlaða, þar er lítið útisvæði með tveimur heitum pottum, köldu kari og agnarsmárri „baðströnd” þar sem yngstu börnin geta sullað og aðrir sólað sig. 

Í þau ár sem ég hef stundað þessa laug, stundum reglulega til að gera æfingarnar mínar og stundum bara af og til, hef ég séð mér til mikillar ánægju að það eru einmitt þeir sem ekki geta vel stundað aðrar sundlaugar, sem koma í Glerárlaug. Þar er rólegt og það finnst þeim gott sem eiga erfitt með ys og þys og hávaðann sem gjarna fylgir stórum sundlaugum. Þar koma aldraðir, fatlaðir,  ungbörnin, fólk í sundleikfimi, litlu börnin í „Dillusundi”, fólk sem af einhverjum ástæðum finnst ekki þægilegt að láta horfa á sig eða treystir sér illa til að synda á miklu dýpi eða innan um fjörið í rennibrautunum.  Starfsfólkið hafa verið ljúflingar hinir mestu í gegnum tíðina og lagt sig fram um að aðstoða sitt fólk og oft gengið miklu lengra en hægt er að ætlast til af starfsfólki á lágum launum. Já ég segi lágum launum því að núverandi umræður bæjarstjórnar Akureyrar um að loka Glerárlaug fyrir almenningi munu spara bæjarfélaginu 18 milljónir á ári. Já ég segi og skrifa 18 milljónir. Mig langar að rifja upp hvað hinar risvöxnu rennibrautir í „stóru” lauginni kostuðu og ýmislegt annað sem framkvæmt var bara á liðnu ári, en ég hætti mér ekki á hálar brautir. Ég geri mér grein fyrir því að margir hópar í þessum bæ þykir að þeir fái of lítið af fjármunum úr bæjarsjóðnum, s.s. íþróttafélög og eflaust margir fleiri og þar eru á ferðinni hópar sem eiga sér sterka talsmenn sem kunna að hafa hátt og tala sínu máli.

Hópurinn sem sækir Glerárlaug er ekki hópur sem er vanur því að hafa hátt eða berja sér á brjóst. Nei þessi hópur barna, eldri borgara og fatlaðra einstaklinga sækir sér þessa dýrmætu heilsubót með þakkarhug en án þess að vera með neina fyrirferð. Margir Akureyringar hafa aldrei í Glerárlaug komið og margir vita ekki einu sinni að hún er til.  Hún er vel falin perla eins og einhver orðaði það.

Og 18 milljónir eru ekki miklir peningar fyrir forvarnir og heilsuvernd hjá viðkvæmum hópi sem nýtur líklega ekki þeirrar þjónustu í heilbrigðiskerfinu að vel sé.  Að geta komist í heita pottinn sinn, spjallað við starfsfólkið og kunningjana, notið þess að hreyfa sig við góðar og öruggar aðstæður,- það er hluti af því að eldast með reisn t.a.m.

18 milljónir er líklega nálægt þeirri upphæð sem það kostar samfélagið að vista einn aldraðan einstakling í hjúkrunarrými á ári.

Um þessar mundir er fjallað um sölu á húsnæði fyrrum Öldrunarheimila Akureyrarbæjar og hafa heyrst tölur s.s. þrír milljarðar. Þar er matarhola sem mætti nota til að hafa Glerárlaug opna áfram og jafnvel væri hægt að nota tekjur þær sem væntanlega skapast af gjaldtöku á bílastæðum bæjarins. Nú ef allt um þrýtur þá er kannski hægt að leita til fyrirtækja og almennings sem hafa sýnt frábæran samtakamátt þegar á reynir.

Það er ljóst að hópurinn sem sækir Glerárlaug borgar ekki mikið í bæjarkassann fyrir sundferðirnar en það er góð stjórnsýsla og manndómur að sýna því fólki virðingu og umhyggju sem byggir bæinn okkar, ekki hvað síst þeim sem hafa ekki mikið á milli handanna.

Bööö!

Ég ætla að gera ofurlitla játningu. Ég er fimmtíu og átta ára gömul og ég elska hrekkjavöku. Ég elska stemmninguna, hrollinn, beinagrindur og blóðtauma, köngulær, kertaljós og útskorin grasker í haustkulinu. Mér finnst hrekkjavakan stórkostleg hátíð og fagna því af öllu hjarta að við skulum vera að læra að halda upp á hana. Ég hef verið í Bandaríkjunum að hausti og þeir kunna sannarlega að hrylla og trylla með skreytingum og búningum. Að vísu eru Vermontbúar þar sem ég þekki til, flestum afslappaðri og eru ekkert endilega að taka skrautið niður á milli hátíða þannig að sumstaðar er svona blanda af jólahrekkjaskrauti en það gerir það bara skemmtilegra. Yfirleitt drífa þeir sig þó fljótt eftir hrekkjavöku í undirbúning fyrir þakkargjörðarhátíðina sem fyrir þeim flestum er meiri fjölskylduhátíð en jólin og þannig er haustið vandlega stráð hátíðisdögum sem okkur vantar algjörlega hér á Íslandi.

 Að normalisera myrkrið

Hér á landi er ekki einn einasti opinber frídagur og engin hátíð frá Verslunarmannahelgi og fram í desember ef ég man rétt og því var sannarlega þörf fyrir hrekkjavökuna til að gera myrkrið svartara og drungann drungalegri.  Og já ég meina það sannarlega. Okkur veitir nefnilega ekkert af því að normalisera myrkrið og dauðann fyrir börnum og gera þessa hluti að einhverju sem er jafn eðlilegt að fagna og minnast rétt eins og birtunni og ljósinu.  Dauðinn á ekki að vera tabú og það á að vera gaman og jákvætt að fagna haustinu og hnignunni sem er jú bara hluti af hringrás náttúrunnar eins og vorið. Það er líka bara gaman og spennandi að slökkva ljósin og segja böö. Ég held að það dragi úr myrkfælni og draugahræðslu og kenni frekar að myrkrið er ekki hættulegt út af fyrir sig.  Í okkar vandlega upplýstu borgum og bæjum erum við eiginlega búin að gleyma því að til er svartamyrkur og án þessa myrkurs verður heldur ekkert ljós.

Hrekkjavakan ættuð frá Evrópu.

Ég blæs á þau rök að hrekkjavakan sé bandarískt fyrirbrigði þar sem uppruni hátíðarinnar er jú þangað kominn frá evrópskum innflytjendum. Á vísindavef Háskóla Íslands má finna eftirfarandi:

„Í mörgum evrópskum löndum, þar á meðal á Íslandi og hinum Norðurlöndunum auk keltneskra landa, var árinu skipt í tvær árstíðir fremur en fjórar, eða í vetur og sumar. Menn töldu tímann í vetrum og nóttum fremur en í árum og dögum. Veturinn, eins og nóttin, var talin koma fyrst; mánaðamót október og nóvember var því tími vetrarbyrjunar, og þar með nýárs. Þá tóku kuldinn og myrkrið við, jörðin sofnaði og dauðinn ríkti. Á Íslandi til forna var í lok október haldin hátíð sem kölluð var veturnætur og þá var haldið dísablót á Norðurlöndum (disting). Í norðurhluta Skotlands og á Írlandi er á þessum tíma enn haldin hátíð sem á gelísku heitir Samhain, hátíð hinna dauðu. Í seinni tíð hefur hún fengið heitið Hallowe’en.”

Þessi lýsing finnst mér algjörlega ómótstæðileg. Samkvæmt gömlu tímatali eigum við reyndar okkar fyrsta vetrardag en einhvernvegin hefur það ekki tíðkast að halda upp á þann dag, ekki í neinni líkingu við sumardaginn fyrsta.  Þó er þar að finna uppruna hrekkjavökunnar.

Kirkjan og hátíðisdagarnir

Þessari hátíð var reyndar síðar meir breytt af kaþólsku kirkjunni í allra heilagra messu en flestar kristnar hátíðir eiga reyndar uppruna sinn í einhverjum heiðnum sið.

Þær voru í upphafi ekki tengdar kirkjunni né kristni sérstaklega, heldur viðhaldið til að friðþægja almenning sem ekki vildu missa sínar föstu hátíðir og frí hver sem trúin eða tilefnið var. Smásaman var þó reynt að kristna þær með einum eða öðrum hætti.  Eða þetta er allavega hin sögulega skýring.

En hrekkjavakan hefur fengið að halda sínum uppruna og eðli í huga meginþorra almennings og persónulega finnst mér það afar ákjósanlegt. Hið dulræna á kannski ekki mjög upp á pallborðið hjá kirkjunar mönnum sem er undarlegt því að hvað er dularfyllra en dauðinn og upprisan?

Höldum í hrekkjavökuna

Ég vona sannarlega að á næstu árum muni verða barið dyra hjá mér á dimmu haustkvöldi og fyrir utan standi hópur af hauslausum hryggðarmyndum sem bjóði upp á „gott eða grikk”. Ég vona að uppvakningar og löngu dauðir menn ráfi um í hverfinu, þefi uppi hræddar kerlingar og karla og skjóti þeim verulegan skelk í bringu. Siðurinn er að ná rótfestu og ekkert nema gott um það að segja. Það kannski tekur svolítið af jólapressunni sem ríkir hér frá haustmánuðum og veitir jólunum vonandi einhverja samkeppni. Þá er kannski meiri von til þess að það verði gaman á jólunum í staðinn fyrir að þau verði hápunktur alltof langrar landlægrar auglýsingaherferðar og ávísun á vonbrigði.

Áfram hrekkjavaka!!

Meistaramánuður

Jæja þá datt á okkur enn einn október. Merkilegur fjandi er það, að alltaf skuli bilið styttast á milli þeirra októbera, ekki einu sinni farsóttir og sóttkví duga til að hægja á tímanum,- altso mínum tíma,- og á mínum aldri. En það er nú útúrdúr.

Október á sína merkimiða eins og aðrir mánuðir, sumri lýkur formlega og hversdagslífið tekur við. Október á sér yfirleitt haustliti  þótt þeir séu seint á ferð í ár og hann er líka bleikur sem er litur baráttu gegn brjóstakrabbameini.  Börnin eru farin í skólana, þótt mörg þeirra séu reyndar komin í sóttkví, lömbum hefur verið smalað og þeim slátrað, berin eru löngu farin í sultukrukkurnar og kartöflurnar hafa verið dregnar upp í dagsljósið.  Svolítið uppáhalds hjá mér, þessi mánuður. Akureyrarhaustið mitt er með spegilsléttum sólskinsdögum, eldrauðum reyniberjum og kulda sem klípur í nefið. Gott að gera súpu, setja upp trefil og fara út og taka myndir.

En október er líka meistaramánuður. Það þýðir að mánuðurinn er helgaður því að fólk setji sér markmið sem snúast um að vera besta útgáfan af sér og takast á við hið þýfða landslag sem er utan þægindarammans. Það þýðir þá líklega að ögra svolítið kvíðanum og óttanum við það sem við þekkjum ekki. Og það er nú ekkert lítið verkefni út af fyrir sig.

Fyrir suma snýst þetta um að hlaupa hraðar og klifra hærra og fyrir aðra snýst það um að skrifa niður ljóðin sem sveima í kollinum eða að fara út eftir kvöldmat. Þetta síðastnefnda er til dæmis orðið kyrfilega utan míns þægindahrings og þannig breytast markmiðin okkar með nýjum aðstæðu. Við eldumst og getum ekki lengur allt sem við gátum fyrr, heilsan tekur breytingum og tíminn hleypur stundum miklu hraðar en við ráðum við.

Við getum hinsvegar öll verið og erum líklega flest meistarar. Ekki bara í október heldur alla mánuði ársins. Ekki bara þegar við náum markmiðunum okkar heldur líka þegar okkur mistekst. Jafnvel helst þegar okkur mistekst því að það þýðir að við munum læra eitthvað nýtt til að nota okkur í næstu atrennu. Markmiðin eru líka bara leiðir til að lifa eftir þeim gildum sem eru okkur mikilvæg. Þau gildi breytast ekkert þótt að við hrösum á leiðinni að markmiðunum en þau gera það að verkum að við gefumst ekki upp og reynum aftur.

Það held ég að sé besta útgáfan af okkur, sú sem tekst stundum vel upp og stundum ekki. Útgáfan sem skilur að kvíðinn, óttinn og allar hinar tilfinningarnar og erfiðu hugsanirnar, eru sameiginleg okkur öllum og eiga sér tilverurétt og jafnvel tilgang. Að lífið er ekki einfalt eða auðvelt nema bara stundum. Þeir sem gera sér grein fyrir þessu en halda samt áfram að brosa í gegnum tárin og byrja aftur,- þeir kunna á meistarataktana.

Þannig held ég að við þurfum ekki að gera eitthvað stórkostlegt til að vera meistarar í október og öllum hinum mánuðunum. Við getum gert eins og starfsfólkið í apótekinu hér á Akureyri sem árum saman hefur heftað kærleiksrík og falleg skilaboð á lyfjaafgreiðslurnar eða eigandi kaffihússins sem gefur matinn sem ekki selst yfir daginn, til þeirra sem minna hafa á milli handanna. Við getum brosað til samferðamannanna, auðsýnt góðmennsku og virðingu.  Við getum hugsað hlýlega til jarðarinnar sem fæðir okkur og gert okkar til að hlú að henni og við getum yfirhöfuð reynt að vera sæmilega artarlegar manneskjur. Þannig getum við öll verið meistarar í október.