Ég var feita stelpan. Ég var Litla-Ljót. Fyrir þá sem ekki þekkja þann ágæta barnasöngleik þá fjallaði hann um indíánastelpuna Litlu-Ljót sem var samfélagslega útskúfuð vegna þess að hún uppfyllti ekki þær útlitskröfur sem gerðar voru í indíánaþorpinu. Það var ekki fyrr en hún Litla-Ljót fór djúpt inn í skóginn að ráði skógardísarinnar og þvoði sér úr töfratjörninni að hún öðlaðist þá fegurð sem nauðsynleg er talin hverri lítilli stúlku og þá auðvitað sanna hamingju og aðdáun allra þorpsbúa.

Þetta var auðvitað algengt þema í ævintýrum. Ungar stúlkur glímdu við ýmiskonar útlitsvandamál, voru óhreinar (Öskubuska) eða áttu bara tötra að klæðast en ævintýrið endaði yfirleitt á því að þær urðu fagrar og hamingjusamar. Litla-Ljót hafði kannski til að bera óvenju berorð skilaboð, þar sem söngvarnir sem sungnir voru af engilfögrum barnaröddum- „þú ert ljót Litla-Ljót, við erum fríðar”, „þótt þú fengir nýja skó og fötin fín, -þú forljót værir engu að síður rýjan mín”, innihéldu meiri dómhörku en í gömlu ævintýrunum. Litla-Ljót var of ljót til að falleg föt eða venjulegur þvottur gætu nokkru bjargað….ekki einu sinni að hún væri kannski ofsalega góð eins og stundum dugði til.

Jafnvel í minni æsku sem var án tónlistarmyndbanda, alnets, samfélagsmiðla og snjallsíma, gátu skilaboðin um rétta útlitið verið sterk. Skilaboðin um Litlu-Ljót og önnur af sama toga gengu beint inn í sál stórrar og klunnalegrar stelpu og skildu eftir aldeilis rammskakka mynd af því hvers virði hún var Ekki svo að skilja, ég var heppin og veröldin var bæði betri og einfaldari í þá daga. Ég átti góða fjölskyldu og ég hafði hæfileika sem gerðu það að verkum að ég fékk að vera með í ýmsu sem annars var kannski svolítið frátekið fyrir „sætu” og vinsælu stelpurnar. En skilaboðin voru samt þarna og höfðu áhrif. Ég hafði ákaflega gaman af því að dansa og fór á hverju ári í dansskóla. Ég meira að segja lét það ekki stöðva mig að mæta yfirleitt afgangi þegar boðið var upp, ég vissi jú alveg að ég væri ekki þannig útlits að strákarnir hefðu mikinn áhuga á að dansa við mig. Hinsvegar man ég vel eftir því hversu ósanngjarnt mér þótti að vera aldrei valin til að sýna dans í lok námskeiðsins. Það voru aðeins útvaldir sem fengu að sýna foreldrum og öðrum árangur námskeiðsins og feitar stelpur voru ekki valdar. Ég var eiginlega sannfærð um að ég gæti alveg dansað, ég æfði mig mikið og vandaði mig og vonaði í hvert skipti að ég hlyti náð fyrir augum danskennarans. Það var reyndar systir hans sem yfirleitt sá um valið en hún kenndi líka dans. Hún var afskaplega grönn og einhvernvegin öðruvísi en konurnar sem ég þekkti á Akureyri og hún gekk á röðina og benti á hinar heppnu með löngum fingri, – „þú, þú, þú og þú”. Hún var greinilega ekki góð í því að muna nöfn. Og aldrei var ég valin og á hverju ári sveið það sárt. Það var einhvernvegin erfiðara að fullorðið fólk skyldi staðfesta skilaboðin úr ævintýrunum.

Það að alast upp með slaka líkamsímynd hefur áhrif sem vara oftast langt fram eftir ævinni og það getur kostað mikla vinnu og þrotlausa að  létta þann bakpoka. Og jafnvel þótt skilaboðin breytist,- ég átti eftir að léttast mikið og upplifa hvernig mat annarra á mér breyttist með hverju kílói sem fauk,- þá sitja áhrifin eftir. Tilfinningin um það að vera ekki nógu góð, að vera „Litla-Ljót”. Og ennþá síðar uppgötvaði ég að hamingjan fólst ekki í því að léttast, að maður getur verið í kjörþyngd án þess að vera hamingjusamur og að töfralindin býr innra með manni sjálfum. Skítt með það þótt danskennarinn velji aðra í sýningarhópinn!

Það sem mér finnst eiginlega sárast er að skilaboðin hafa ekki breyst til hins betra, þau eru bara háværari og grimmari en nokkru sinni fyrr þannig að Litla-Ljót og allt indíánaþorpið blikna í samanburðinum. Ekki vildi ég vera lítil stúlka í dag. Þrýstingur frá samfélagsmiðlum, fataframleiðendum, jafnöldrum, auglýsendum….upptalningin er endalaus. Enda er það svo að átta ára gamlar stúlkur tala opinskátt um megrun eins og raunverulegan hluta af tilverunni og þekkja alls kyns ráð til þess að verða grennri. Þrýstingurinn er að vera grennri, grennri og svo ennþá grennri….og sætari, með lengri augnhár, hærri kinnbein, færri líkamshár, minni en með stærri brjóst og já umfram allt grennri! Og því miður sýnist manni það vera svo að „sætu” stelpunum fækkar og þeim sem alast upp með slaka líkamsímynd og tilfinningu um að duga ekki til, þeim fjölgar.

Þetta er hinn sorglegi veruleiki. Heimurinn hampar þeim fallegu meira en nokkru sinni og fátt virðist vera til bjargar. Það þarf hinsvegar þorp til að ala upp barn og við getum sem þorp (indíánaþorp), auðvitað breytt heilmiklu þótt við breytum ekki heiminum. Við getum t.d. hætt að hamra sífellt á því að litlar stelpur séu „sætar”. Við getum lagt það á okkur að reyna að muna hve innrætingin getur verið sterk og við getum reynt sem fullorðnir einstaklingar að vinna gegn þessari innrætingu. Við getum lagt áherslu á að kenna börnum um mikilvægi fjölbreytileikans og hvetja þau til að njóta þess að vera þau sem þau eru. Við getum hrósað stelpum meira fyrir hugrekki, þrautseigju og frumkvæði og minna fyrir útlit. Við getum jafnvel byrjað á okkur sjálfum og verið góð fyrirmynd í því að leggja áherslu á að rækta aðra og skemmtilegri eiginleika í og hætta að hafa alltaf allar heimsins áhyggjur af útlitinu. Kennum mikilvægi hreysti og hreyfingar, frekar en mikilvægi þess að vera grannur.

Dætur okkar eiga að taka allt það pláss sem þær kæra sig um, hafa eins hátt og þeim sýnist og engin þeirra á að þurfa að vera Litla-Ljót.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

 

 

Hugleiðingar um heilsuráð.

Allir sem þjást um lengri eða skemmri tíma af einhverskonar vanheilsu, andlegri eða líkamlegri eru um leið komnir í hlutverk þiggjandans. Þ.e.a.s. þess sem þiggur ráð frá lærðum, leiknum, fróðum og fávísum um það hvaða ráð duga best til að ná heilsu á ný. Að þiggja er kannski ekki alveg rétta orðið því að ráðin eru ekki alltaf gefin í þökk þess sem verður fyrir þeim og stundum eru þau hreinlega seld, dýrum dómum. Lyfjabúðir, heilsuvöruverslanir, bækur og blöð um heilsu, heilbrigðiskerfi, bæði það opinbera og þau sem starfa á eigin vegum, -allir selja okkur réttu lausnina, bæði til að fyrirbyggja veikindi og vinna bug á þeim sem þegar herja á okkur.

Mataræði, hreyfing, lyf, rakastig, loftgæði, eyrnakerti, regndropameðferðir, hugleiðsla, bjartsýni, svartsýni, jákvæðni, neikvæðni, bætiefni, erfðaefni…..upptalningin er endalaus á þeim þáttum sem að sögn „sérfróðra” ráða því hvort okkur tekst að vera heilbrigð.

En heilbrigði er jú umdeilt hugtak og ekki aðeins að heilbrigðisyfirvöld eigi í vandræðum með að skilgreina það heldur er það kannski eitthvað sem hver og einn einstaklingur verður að hugleiða og skilgreina fyrir sjálfan sig. Það er til lítils að teljast heilbrigður á mælikvarða þjóðfélags eða heilbrigðisyfirvalda ef einstaklingurinn upplifir það ekki á eigin skinni. Það er einfaldlega hægt að orða það þannig að manni þurfi að líða vel.

Freud átti fræga skilgreiningu sem var á þá leið að til að teljast heilbrigður þurfi maðurinn að geta elskað og unnið. Þannig sé sá einn heilbrigður sem eigi í innihaldsríkum samskiptum við annað fólk og hafi verðug og viðráðanleg verkefni að vinna að. Það gætu þá sem best verið allir þeir sem annars myndu teljast sjúkir og fatlaðir samkvæmt hefðbundnum skilgreiningum.

En ég ætla að halda mig við þann sem telst vera veikur samkvæmt hinum hefðbundnu skilgreiningum.

Í mínu starfi sem hjúkrunarfræðingur hef ég oftar en ekki rekið mig á vandræði fólks sem veit ekki hverju eða hverjum það á að trúa. Vonin um betra líf og lengra líf er sterk og sjúklingar hafa oftar en ekki keypt bætiefni, birkiösku, ólífulauf, fjallagrös, seyði og vítamín fyrir tugi ef ekki hundruð þúsunda. Lyfjaverslanir hafa keppst við að selja okkur snákaolíur meðfram hefðbundnum lyfjum og hver trúir ekki lyfjatækni í hvítum sloppi sem mælir eindregið með einhverjum elexírnum? Nú eða gúrú sem hefur sjálfur legið við dauðans dyr og uppgötvaði þá mataræðið sem læknaði hann fullkomlega?

Það er ábyrgðarhluti og ekki einfalt mál að taka slíka von frá fólki og menntaður og ábyrgur heilbrigðisstarfsmaður hefur jú alltaf sinn vísindalega grunn að byggja á. Sjúklingur á alltaf að njóta vafans  þannig að ekki er mælt með ákveðnum lyfjum eða meðferðum nema að undangengnum rannsóknum undir ströngu eftirliti og samþykki frá vísindasamfélaginu. HInsvegar er þróunin að verða sú að heilbrigðisstéttir eru í vaxandi mæli að viðurkenna að eitt og annað getur gagnast fólki, jafnvel þótt slíkar rannsóknir hafi enn ekki verið framkvæmdar. Reynsla kynslóðanna má sín einhvers og húsráð og kerlingabækur hafa ekki alltaf verið út í bláinn. Og svo við vitnum til skilgreininganna um heilbrigði þá má segja að allt það sem lætur sjúklingnum líða vel, sé til bóta svo fremi að það skaði ekki.

Þegar þetta fór að færast í vöxt m.a. vegna vaxandi þrýstings almennings um að heilbrigðisstéttir væru sveigjanlegri í þessum efnum, þá fóru málin fyrst að verða flókin.

Að vera ábyrgur heilbrigðisstarfsmaður sem gefur ráð samkvæmt þekkingu og á vísindalegum grunni án þess þó að útiloka það sem telst óhefðbundnara, er ekki einfalt.

Við manneskjur erum ekki steypt í sama mót og það sem virkar fyrir einn eða jafnvel fleiri er ekki endilega að virka fyrir næsta mann. Þó að einn geti fundið stórkostlega breytingu á heilsu sinni og líðan við sjósund eða kolvetnasnautt fæði, þá er ólíklegt að það henti öllum. Öfgakenndar aðferðir hafa verið vinsælar um tíma og kenningar um að það þurfi að taka hlutina „alla leið” eigi árangur að nást. En það getur verið ákaflega hættulegt og jafnvel banvænt að ætla öllum að ráða við slíkt og það er mín trú að hóflegar aðferðir gefi oftar góðan árangur og eru í það minnsta öruggari. Hófleg neysla á fjölbreyttu fæði, hófleg en reglubundin hreyfing, jákvætt hugarfar og rólegur lífstíll, – ég er í það minnsta sannfærð um að þetta er öllum hollt. Því eru þetta hlutir sem ég get óhrædd ráðlagt öllum sem hafa áhuga á aukinni vellíðan og heilsuvernd. Fátt annað nema að taka D-vítamín.

Líklega fellur þessi skoðun mín ekki í sérstaklega góðan jarðveg hjá þeim sem telja hjólreiðar ekki vera hjólreiðar nema að hjóla til Reykjavíkur og gönguferð lítils virði nema hún sé á fjöll og vissulega geta slík afrek hentað sumum en aldrei öllum. Fyrir suma er það jafn mikilsvert og aðdáunarvert að ganga hringinn í kring um húsið sitt eins og fyrir aðra að ganga á Everest eða á Norðurpólinn.

Eitt sinn heimsótti ég konu sem var orðin meira en hundrað ára og var bæði hraust og glöð. Hún bakaði sitt. bakkelsi ennþá, kaffið var gott greinilegt að hún hafði langa reynslu af því að hugsa vel um gesti. Þessi kona hafði án efa hreyft sig mikið en alltaf af nauðsyn, hún hafði aldrei heyrt um tækjasal eða cross fit og það var mikið af hvítum sykri og sultutaui í brauðinu hennar. Hún var hinsvegar eins og áður sagði, glöð og róleg, treysti lífinu og sínum æðri mætti og kveið ekki órðnum atburðum. Ef til vill skiptir þetta miklu meira máli heldur en öll önnur heimsins heilsuráð. Langt líf er lítils virði ef það er ekki ánægjulegt líf.

Ég held ennfremur að besta ráðið sem við getum annars gefið er að hver maður læri að þekkja sig sjálfan á sál og líkama. Að við tökum þá ábyrgð á okkur sjálfum að velta fyrir okkur hvað okkur hentar best að gera og gerum einungis það sem okkur líður vel með. Ef við gerumst sérfræðingar í eigin líðan og eigin tilveru þá er þörfin svo miklu minni á því að selja sjálfsábyrgðina okkar í hendur óprúttina aðila.

Vöndum valið á þeim sem við treystum til að gefa okkur ráð, það er eiginlega besta ráðið sem hægt er að gefa.

 

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

 

Frá því að ég man eftir mér hefur töluvert vantað upp á það að ég hafi þann skráp sem þykir bæði nauðsynlegur og æskilegur til að að horfast í augu við viðsjálan heim. Og oft hefur það þreytt sjálfa mig og aðra þegar viðkvæmnin tekur völdin og ég hef sannarlega oft átt þá ósk heitasta að vera minna tilfinninganæm, hafa þykkari skráp, hafa sterkari skurn,- hafa aðeins meira kúl. Að vera með utanáliggjandi taugakerfi er ein leiðin til að orða það hvernig vér prinsessur skynjum heiminn en það er bara hluti af einkennunum. Það er ekki eingöngu sterkara litróf tilfinninga og upplifana, litróf sem aðrir skynja sem væmni eða móðursýki á köflum heldur líka sterkari skynjun á lyktir, á hávaða, birtu, mannfjölda, og margt fleira.

Hjá mér kemur það fram t.d. í því að ég get bara komið við ákveðin efni í fötum, önnur get ég varla snert og alls ekki farið í. Fötin þurfa að vera mjúk og mega ekki þrengja að mér. Bómull og silki eru góð efni en gerfiefni og ull eru mér erfið. Ég get ekki horft á tilgangslaust ofbeldi í sjónvarpi eða bíómyndum, mér verður líkamlega illt og get illa sofið á eftir. Ég skynja líðan annarra sterkt og jafnvel þótt mig langi ekkert til þess. Þetta gerir það að verkum að reyni sífellt að sjá fyrir þarfir fólks og bæta líðan þeirra. Þetta er frábær eiginleiki fyrir hjúkrunarfræðing og aðra sem vinna slík störf en getur líka étið mann upp og brennt ljósið manns í báða enda þar sem maður upplifir ekki bara eigin tilfinningar heldur annarra líka og finnur jú þannig vel fyrir bauninni í rúmi náungans líka þrátt fyrir mörg lög af dýnum og sængum.

Áður en ég gerði mér grein fyrir því að slíkt ofur skynnæmi væri ekki bundið mig við eina var ég ákaflega upptekin af því að reyna að vinna bug á því. Ég fann jú vel fyrir óþoli annarra gagnvart þessum vafasömu eiginleikum mínum og þeir gerðu mitt líf svo sannarlega bæði flóknara og erfiðara. Og nú veit ég að margir kannast við mína lýsingu þar sem tölfræðin segir okkur að um 15-20% fólks sé haldið því sem kallað er að vera HSP eða “highly sensetive people”. Já þetta hefur verið rannsakað nokkuð mikið af vísindamönnum á þessu svið. Það virðist vera að heili þeirra einstaklinga sem eru HSP sé örlítið öðruvísi en annarra og bregðist á annan hátt við áreitum. Mælitæki/spurningalistar eru notuð, sem mæla HSP og má nefna hér nokkur atriði sem slíkir listar leiða í ljós og eru sameiginlegir

• Ríkulegt og flókið sálarlíf
• Mikið hrifnæmi gagnvart listum og tónlist
• Að komast mjög auðveldlega í geðshræringu
• Að eiga erfitt með að framkvæma verk ef aðrir eru að fylgjast með
• Að hrökkva auðveldlega við.
• Að vera mjög viðkvæmur fyrir sársauka, koffíni og hungri
• Hafa aukið næmi fyrir líkamlegum upplifunum
• Hafa aukið næmi í skynjun s.s. lyktarskyni heyrn og sjón.

Það var sálfræðingur sem greindi hjá mér ofurnæmi og ég gleymi því seint hversu hissa ég varð. Að það sem ég upplifði sem einn af mínum stóru göllum væri einfaldlega hluti af því hver ég væri og væri ekki í mínu valdi að breyta. Ég þyrfti hvorki að „herða mig upp” eða „taka mig saman í andlitinu” eða „hætta þessari vitleysu”. Ég ætti á hinn bóginn að gangast við því hver ég væri að þessu leyti og haga lífi mínu samkvæmt því.

Sumir ganga ennþá lengra í þessum efnum og tala um ofurnæmi sem vöggugjöf og einstakan hæfileika til að upplifa tilveruna á djúpan og litríkan hátt. Ofurnæmi er algengt á meðal listamanna og skálda og er nátengt sköpunargáfu og samhyggð. En á sama tíma eru ofurnæmir einstaklingar í meiri hættu á þunglyndi , kvíða, kulnun og öðrum andlegum kvillum . Lífið er þeim einfaldlega erfiðara. Þess vegna er svo mikilvægt að greina þessa einstaklinga snemma þannig að þeir geti hagað umhverfi sínu og samböndum þannig að hinar jákvæðu hliðar þess að vera ofurnæmur fái notið sín.

Og hvaða ráð gefa þá sérfræðingarnir ofurnæmum, bæði börnum og fullorðnum. Jú til dæmis eftirfarandi:

• Draga úr fjölda áreita í umhverfinu og forðast aðstæður sem eru of erfiðar.
• Draga úr tilhneigingu til að vinna að mörgum verkefnum í einu, læra að segja nei.
• Draga úr hættu á kulnun með því að vera vakandi fyrir einkennum s.s. kvíða og streitu.
• Skrifa niður hugsanir og tilfinningar
• Tileinka sér núvitund og slökun, finna ró í tilverunni.
• Sætta sig við eigin viðkvæmni og skammast sín ekki
• Vera hreinskilinn við sjálfa n sig og aðra sérstaklega sína nánustu hvað varðar HSP.
• Muna eftir jákvæðum hliðum HSP s.s. ríku tilfinningalífi og dýpt í hugsunum, hæfileika til að sjá hluti frá ýmsum hliðum, næmi fyrir listum og tónlist.

 Ekki tókst mér nú að tileinka mér þetta á sínum tíma, enda var ég kannski orðin of djúpt sokkin í það sem mér hafði verið innrætt frá bernsku- að vera ekki svona viðkvæm og reyna af öllum mætti að herða mig nú upp. Árangurinn var misjafn og þessar hetjutilraunir allar höfðu áreiðanlega sitt að segja varðandi mín veikindi síðar,- en það er önnur saga.

Ég trúi því að það sé í það minnsta mikilvægt að hampa þessum eiginleikum hjá þeim sem fengu þá í vöggugjöf og gera það allt frá byrjun. Að gefa bæði stúlkum og drengjum tækifæri til að blómstra sem ofur næmum einstaklingum, viðkvæmum, brothættum en líka blíðum, skapandi og hrifnæmum. Að samfélagið gangist líka við því að heimurinn þarf ekki bara á nöglum og töffurum að halda. Þá fækkum við kannski fullorðnum útbrunnum kvíðaboltum og spörum samfélaginu stórar upphæðir.

 Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

Lesefni og tilvísanir:

 

http://www.klikk.no/helse/doktoronline/psykiskhelse/ti-tegn-pa-at-du-er-hoysensitiv-2509260

 http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2668581/Is-empathy-genes-Scientists-say-20-people-highly-sensitive-predisposed-cry-films.html

 https://www.psychologytoday.com/blog/neuroscience-in-everyday-life/201707/are-you-highly-sensitive-person-should-you-change

Homberg, J.R., Schubert, D. Asan, E. & Aron, E.N. (2016). Sensory porcessing sensitivity and serotonin gene variance: Insights into mechanisms shaping environmental sensitivity. Neuroscience and Biobehavioral Reviews. 71, 472-483.

 

 

Það er eiginlega kominn tími á að koma út úr skápnum. Eða eiginlega gera bara rifu á hann og gægjast út með öðru auganu, það verður að duga í bili. Ekki samt reikna með því að ég skipuleggi hittinginn, mæti á tónleikana, komi á fundinn eða sækist að fyrra bragði eftir félagsskap. Ef það gerist, þá á ég góðan dag og þá gleðst ég einlæglega yfir að hitta ykkur, -þið eruð frábær, en ég er líka smeyk við ykkur. Skelin mín er nefnilega ákaflega þunn og ég er sífellt hrædd við að meiða mig. Ég hef verið í veikindaleyfi í eitt ár og fjóra mánuði og nú hef ég tekið þá ákvörðun að blása út opinberlega og hætta að vera í felum. Hingað til hef ég getað ímyndað mér að ef enginn viti af því að ég sé veik þá ég muni geta risið úr öskunni eins og fuglinn Fönix og mér verði tekið fagnandi með lúðraþyt á vinnumarkaðnum. En þar sem ég er innst inni fremur raunsæ kona geri ég mér grein fyrir að þetta er ekki alveg svona.

Mitt ástand er nefnilega ákaflega annars flokks meðal „alvöru” veikinda, ég er ekki í gifsi, ég hef ekki krabbamein, ég er ekki andlega veik- ekki þannig lagað séð og veikindin sjást ekki utan á mér. Ég hinsvegar fór í þrot, kláraði batteríin, brann út, lenti í kulnun, örmögnun, kvíða,- nöfnin eru fjölmörg og viðhorf manna misjöfn en það breytir ekki því að þessi veikindi tóku frá mér vinnuþrekið, félagshæfnina, orkuna, og á köflum sálarróna en ekki vitið, hamingjuna eða vonina. Ég er ákaflega hamingjusöm í einkalífinu og trúi því einlæglega að birtan verði mín megin í lífinu hvort og hvenær sem ég næ heilsu á ný.

Fortíðin mín er hinsvegar nokkuð lituð af áföllum og oft kvíða í kjölfarið. Kvíða sem oftast var vandlega barinn niður, ég var jú dugleg og klár kona með góða menntun og fannst best að hlaupa bara hraðar- trúði því mjög ákaft að viljinn væri allt sem þyrfti. Reyndar hef ég sjálfsónæmissjúkdóm og gigt af þeim sökum en beitti verkina fyrrnefndum dugnaði, og lamdi mig oftast hressilega áfram. Ég hafði eins og flestar kynsystur mínar rekið höfuðið oft í glerþakið án þess eiginlega að vita hvað það væri sem væri að gera þessa krónísku kúlu á hausinn á mér en ég hafði líka lent illa í eigin dómgreindarleysi oftar en einu sinni, sérstaklega hvað varðaði að meta aðrar manneskjur og tilgang þeirra í mínu lífi. Ég hóf vinnu á mínum síðasta vinnustað í miðju slíku persónulegu áfalli en auðvitað ætlaði ég samt sem áður að sýna dugnað, samviskusemi og hæfni sem yfirmaður. Ég hljóp eins og fætur toguðu í fjögur ár, lafmóð og másandi þar til einn góðan veðurdag- já ég held að veðrið hafi bara verið gott þann dag, að öllu var lokið. Ég keyrði grátandi heim úr vinnunni og fór þangað aldrei aftur. Þúsund hlutir spiluðu líklega saman í því að reka mig ofan í þessa botnlausu holu en við tóku nokkrar vikur af algjörri ringulreið og eymd,- vikur sem ég eiginlega man ekki eftir. Fljótlega hóf ég þó vinnu aftur og vann hálfan daginn í tvo mánuði. Það var engan vegin tímabært og skilaði mér nákvæmlega engu, nema meiri veikindum.

Hvernig veikindum spyr þá áreiðanlega einhver og að einhverjum læðist áreiðanlega sá grunur að þau séu kannski ímynduð? Trúið mér ég hef reynt óteljandi sinnum að telja mér trú um það og reynt mjög mikið til að útrýma „ímyndunarveikinni”, án árangurs. Viljinn, rökhugsunin og vitið eru til staðar og ég hef fengið góða hjálp við að skilja kjarnann frá hisminu og raunveruleikann frá upplifuninni. Fyrir utan það að fagþekking og reynsla auðvitað segir mér mikið. Það er hinsvegar líkaminn og taugakerfið sem vilja ekki spila með og einkenni svo sem, þungur hjartsláttur, vélindaherpingur, svefnerfiðleikar, meltingarerfiðleikar, verkir um allan líkamann, kvíðaköst, félagsfælni, eirðarleysi, einbeitingarskortur, ofurviðkvæmni fyrir áreiti….listinn er jafn langur og hann er leiðinlegur. Hann er leiðinlegur líka af því að innst inni veit ég að einkennin stafa ekki af líkamlegum orsökum en þau eru jafn raunveruleg og jafn hamlandi fyrir því. Bara tilhugsunin um að ég muni senda þessi skrif frá mér valda því að hjartað fer að lemjast utan í rifbeinin með látum….en ég ætla að þrjóskast við og hunsa það í bili.

Góðu fréttirnar eru þær að þrátt fyrir að vera nú án atvinnu, vera ekki fær um nema brotabrot af því sem ég gerði áður og hafandi misst það gildi sem okkar afkastamiðaða samfélag metur hvað mest, þá er lífið alls ekki ómögulegt. Ég á bestu fjölskyldu í heimi, ég hef fengið ómetanlega aðstoð bæði frá fagfólki og fjölskyldu en mest frá elskulegasta eigimanni sem hægt er að eiga að. Ég nýt réttinda vegna veikindanna og þarf bara að minna mig af og til á að það eru einmitt réttindi sem ég hef unnið mér inn,- en ekki ölmusa. Það er auðvelt að detta í þá gildru.

Ég er að læra að kynnast sjálfri mér upp á nýtt og að virða manneskjuna mig án allra metorða, menntunar og áhrifa- og það er hollt og gott. Og ef ég passa mig að fara vel með þessa litlu orku sem ég þó hef þá get ég látið mér líða vel. Meira er ekki í boði eins og er. Ég held fast í dagskipulagið, fer snemma á fætur, hreyfi mig og sinni endurhæfingunni minni og einstaka sinnum ögra ég mér til að gera eitthvað sem er mér mjög mikils virði- og verð þá að taka mér góðan tíma í að jafna mig á eftir.

Ég gæti skrifað langan pistil um nauðsyn þess að vera vel á verði gagnvart einkennum um að slík veikindi geti verið yfirvofandi. Þau þurfa ekki endilega að tengjast vinnu en gera það gjarnan og þeir sem vinna með fólki t.d. við umönnun eða kennslu virðast vera í mestri hættu. Aðdragandinn er oft langur og það þarf að fræða alla um þær leiðir sem fyrirfinnast til að varast alvarleg veikindi. Sem hjúkrunarfræðingur og yfirmaður á vinnustað þekkti ég slík einkenni vel en trúði því að sjálfsögðu ekki að þau gætu átt við sjálfa mig. Ég gerði jú meiri kröfur til mín en svo. Kannski liggur einmitt hundurinn grafinn þar. „Kona þarf bara að vera duglegri”..- eins og verðlaunahönnunin í hönnunarsamkeppni strætó benti á og við reynum að vera bara duglegri við svo ótal margt (mastersnám með fullri vinnu er normið í dag) Verði kona hins vegar mikið duglegri á kona á hættu á að fara í þrot. Og það er sko miklu erfiðara að komast þaðan aftur en að lenda þar. (Auðvitað getur þetta átt við um karlmenn líka en fleiri konur virðast fara þessa leið en karlar ). Og svo er líka hægt að deyja sökum dugnaðar og óbilgirni í eigin garð. Ég er sannfærð um að hefði ég ekki farið í þrot þegar það gerðist, þá væri ég ekki á lífi í dag.

Þannig er ég þakklát fyrir mína örmögnun. Ég á langt í land ennþá og kannski verður mín saga aldrei ein af hetjusögunum sem maður les í blöðunum, en kannski verð ég samt svona smávegis hversdagshetja sem allavega kemur út úr skápnum og gengst við því að vera veik. Ég vinn jú fjölmarga smásigra á hverjum degi eins og við gerum jú flest. Og vonandi getur einhver speglað sig í þessum orðum og fengið styrk úr því að vera ekki í einn í þessum sporum.