Ég verið utan jólafársins síðustu daga og leyft mér þann munað að velta vöngum. Reyndar hef ég aðallega verið að hugleiða jólin og hvað hátíðin táknar fyrir mig. Ég er ekki sérlega trúuð kona, barnatrúin er mér horfin nema sem fjarlæg minning um eitthvað sem var eins hlýtt og notalegt og teppi. Teppi sem var gott að sveipa um sig og finna til öryggis og vissu um að einhver
þarna uppi leiddi mig í gegnum lífið. Betlehemsstjarnan lýsti upp vetrarmyrkrið og Jesú var góður vinur.
Sagan af fæðingu Jesú er falleg saga en ég held að hún sé saga á sama hátt og hugmyndir um jólasveina, dýr sem tala og hreindýr sem fljúga. Allt er þetta hluti af töfrum jólanna og það eru einmitt töfrarnir sem við upplifum og njótum bæði sem börn og fullorðið fólk á jólum.
Það er reyndar merkilegt hversu margir fræðimenn eyða mikilli orku í að rífa niður jólaguðspjallið með rökhugsunum og jarðbindingu en fáir fetta fingur út í tilvist jólasveinsins. Góð saga á þó aldrei að líða fyrir sannleikann og boðskapurinn um kærleikann er hreinn og tær í báðum tilvikum. Ég vona að sem flest okkar getum varðveitt imyndunaraflið og trúna á töfra, í það minnsta á jólunum.
Fyrir mér er það kjarni þeirra og við getum öll notið jóla á þann hátt og af þeirri trú sem við sjálf kjósum.

Og þrátt fyrir að ég trúi ekki á heilaga þrenningu sem slíka er ég reyndar trúuð. Ég trúi bara öðruvísi. Ég trúi því að kærleikurinn leiði mig í gegnum erfiðar stundir, trúi á  útréttar vinahendur og umhyggja ástvina. Ég trúi á kraftaverkið sem náttúran öll er, þetta fullkomna sköpunarverk sem við erum á góðri leið með að eyðileggja. Ég trúi á töfra jólanna og ég trúi því að samhyggð og kærleikur geti gert kraftaverk. Ég trúi því einlæglega að jólin séu tíminn til þess að opna hugann fyrir kraftaverkum og hver veit nema allar góðu óskirnar rætist.
Megum við öll eiga gleðileg og töfrandi jól!

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

Mig grunar að mörgum öðrum kvíðaboltum (mér leiðist orðið sjúklingur) sé farið eins og mér að kvíðinn er nærtækastur í desember, mánuði ljóss og friðar. Ég er allavega þannig að í desember ná allar slæmar fréttir meira til mín en alla jafna. Myrkrið, veðrið, fréttirnar….allt veldur þetta mér kvíða. Mér finnst eins og ljósið og friðurinn sé víðs fjarri og fer að hræðast verulega að eitthvað komi fyrir fólkið mitt, ótti sem er svona meira í bakhöfðinu á öðrum árstímum.

Ég hef þó alltaf verið mikið jólabarn og finnst að bernskujólin mín hafi verið dásamlegust, alltaf!  Undirbúningurinn, söngurinn með skólakórnum á elliheimilinu, litlu jólin, ferðirnar með afa að skoða jólaljósin í bænum,- allt er þetta sveipað ævintýraljóma og tilfinningarnar rifjast upp fyrir hver jól. Kannski hefur sá rétt fyrir sér sem sagði að jól fullorðinna væru endalausar tilraunir til að endurlifa bernskujólin- að því gefnu að þau hefðu verið jákvæð upplifun. Og mín voru það svo sannarlega, ég átti góða fjölskyldu og leið vel.

Ég hef hinsvegar áhyggjur af hugarró margra barna sem lifa þessi jól. Fréttir úr heiminum eru vondar og hugur barna er að svo mörgu leyti eins og hugur kvíðaboltans, ákaflega opinn fyrir öllu því sem þau heyra og sjá. Það sem foreldrarnir taka ekki eftir í erli desembermánaðar getur brennt sig í huga barnsins, fréttir af náttúruhamförum, styrjöldum, hryðjuverkum, morðum og ýmsu öðru því sem á mannkyninu dynur. Fyrir utan svo allt það sem auglýsingaflóðið öskrar á þau að þau þurfi að eiga og gera til að eiga nú gleðileg jól. Svo eiga þau að vera stillt og til friðs, því annars fá þau kartöflu í skóinn. Það er eiginlega nokkuð viðbúið að við búum til nokkra kvíðabolta framtíðarinnar!

Þegar jólin nálgast er mér nauðsynlegt að:

•  Hætta að hlusta á fréttir

Það er nokkuð ljóst að ef eitthvað gerist sem ég verð að vita af, þá munu þær fréttir ná til mín. Hinsvegar er flest af því sem er í fréttum utan míns áhrifasvæðis og því gerir það ekkert nema gott að sleppa þeim í desember. Svo má reyna að draga úr auglýsingaflóðinu og hlusta á eitthvað gott og skemmtilegt í staðinn.

•  Ná í skottið á birtunni

Reyna að fara út á hverjum degi þegar bjart er. Ég held að það sé öllum óhollt að fara í skóla eða vinnu í myrkri og koma heim í myrkri. Það er gott fyrir heilann og gott fyrir sálina að sjá ljósið um stund á þessum stuttu dögum þó ekki sé nema að ganga um stund í hádegishléi. Förum út!

•  Að leika mér

Ég er svo heppin að ég á hundinn Alex sem veit ekkert skemmtilegra en að leika. Úti eða inni. Börn vita líka ekkert betra en að leika og sá sem á góðan og hlýjan útigalla, lopasokka og ullarvettlinga getur farið út að leika í öllum veðrum. Ef veðrið er of vont má leika inni, dansa, syngja, lita og púsla,- enginn er of gamall fyrir það!

•  Gera öðrum gott

Við erum fæst í áhrifastöðum og getum kannski ekki bætt heiminn í stóru samhengi. Við getum hinsvegar reynt að gera heiminn aðeins bjartari í okkar nánasta umhverfi. Jafnvel vikið einhverjum smáaurum í pottinn hjá hjálpræðishernum eða gefið jól í skókassa og endilega hafið börnin með.

Svo má gera mikið með því að vera brosmild og kurteis við samferðamennina okkar, líka í umferðinni! Þetta með umferðina er mikil áskorun í mínu tilfelli.

Ég veit að ofantalið hljómar dálítið „einfalt og barnalegt” og ekki víst að það henti öllum. En það er stutt í hið innra barn og kannski mest á þessum árstíma þegar svo margar tilfinningar koma upp á yfirborðið. Þetta er amk. það sem skiptir máli fyrir mig og vonandi getur það hjálpað einhverjum öðrum.

Njótið aðventunnar!

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

 

 

Nú fer aðventan að hefjast, þessi undarlegi tími flókinna tilfinninga og hjá mörgum tími kvíða og depurðar. Sem er kannski undarlegt, þar sem hún er undanfari jólahátíðarinnar með öllum sínum ljósum, gjöfum, tónlist og samveru,- hjá flestum. Boðskapurinn er dásamlegur hvort sem fólk er trúað eða ekki- endurfæðingin, birtan, -lífið sem kviknar og birtist að vori. En aðventan er líka dimmasti tími ársins hér á norðurhjara veraldar og tíminn sem Íslendingar ganga gjörsamlega af göflunum í neyslu, of stórum væntingum, kaupgleði og almennum vitleysisgangi .

Ég hef dvalið erlendis yfir jólin og oft á aðventunni sjálfri og samanburðurinn er okkur ekki í hag. Ekki misskilja mig, ég er algjört jólabarn og ég elska aðventuna. En ég er líka kvíðabolti og í hvert skipti sem einhver útvarpsauglýsingin gargar á mig að jólin hefjist í einhverri verslun langar mig að henda tækinu mínu út um gluggann. Það að einhver kona á facebook hafi baka ð sjö sortir einhvern daginn veldur mér kvíða og samviskubiti yfir því að hafa enga sort bakað enn og seríur og skreytingar eru mér einhvernveginn um megn núorðið.

Mig langar að baka margar sortir, gera piparkökuhús, halda Þorláksmessuboð með girnilegum heimagerðum smáréttum, skera laufabrauð með fjölskyldunni, finna hinar fullkomnu jólagjafir og pakka þeim óaðfinnanlega inn, senda falleg heimagerð og handskrifuð jólakort, skreyta undurfallega í vandlega hreingerðri íbúð, búa til konfekt……kannast einhver við þetta?

Og af því að ég hef líka fullkomnunaráráttu þá dugar mér ekki sumt heldur þrái ég ákaft að geta þetta alltsaman. En fæst af þessu er ég fær um. Orkan leyfir alls ekki sjö sortir og fjárhagurinn leyfir ekki fullkomnu jólagjafirnar, kortin verða líklega skrifuð út í tölvunni og það verður skreytt ofan í skítinn eins og einhver orðaði það svo snilldarlega.

Í staðinn mun ég hugsanlega skoða hvað bragðast vel á veitingahúsum bæjarins, fara og heimsækja soninn minn fyrir jólin, hlusta á margt fallegt á Spotify og gera jólabréf í tölvunni minni. Hamingjuhrólfurinn ég hef það þroskaverkefni að búa mér til mína eigin tegund af aðventu, aðventu sem hentar mér en er ekki sniðin að gömlum hefðum, eigin væntingum um fullkomna húsmóður eða auglýsingum verslanna . Ég ætla að leyfa mér að gráta yfir fallegum barnasöng og hornaflokkum og sakna þeirra sem eru farnir, en líka að finna týruna inni í sjálfri mér og njóta alls sem er gott og skemmtilegt.

Ég er bara búin að lesa ótrúlega marga svona pistla í gegnum árin og fundist þeir alltaf jafn skynsamlegir en jafn oft hef ég fallið í sama pyttinn og fyrri ár og gert meira en mér þykir gott. Og ef ég hef ekki gert það þá hef ég haft hið nagandi samviskubit sem konur hafa eytt öldum í að þróa með sér.

En hingað og ekki lengra! Jólin hefjast í hjartanu á hverjum og einum en hvorki í Ikea eða i Rúmfatalagernum. Þetta verður mantran mín og ég hvert skipti sem ég missi sjónar á þessu mun ég refsa sjálfri mér með 10 armbeygjum, já eða allavega fimm-, ókei einni armbeygju upp við vegg. Það ætti að halda mér á réttu róli.

Og þá er ég að spá í að hlusta á nokkur jólalög og sletta svo í sort, bara eina sort en hún verður líka fullkomin!

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

Ég hef lifað undanfarin ár í þeirri fullvissu að ég sé ekki gömul og ekki einu sinni miðaldra. Að vísu yrði ég 108 ára ef aldur minn núna yrði tvöfaldaður en miðað við það að orðið miðaldra lýsi fremur ástandi en árafjölda þá er ég alls ekki miðaldra. Ömmur okkar og langömmur urðu kannski miðaldra og fóru í hagkaupssloppinn upp úr fimmtugu en mín kynslóð, enn sofandi hjá, kunnum á espresso, rauðvín og erlendar stórborgir -við verðum sko ekki miðaldra líkt því strax og munum varla ná að lifa þau vafasömu tímamót ef svo fer sem horfir. .

Að vísu má ef mjög grannt er skoðað sjá nokkur ummerki þess að seinni hluti ævinnar sé svona að búa um sig í mjög grunnum startholum, -maður sefur jú í ullarsokkum, hlustar á rás eitt og fer óguðlega snemma á fætur, sjónin aðeins byrjuð að dala og djammið orðið skemmtileg minning en þessi atriði blikna sambanborið við unglega hlutann. Hugarfarið, orðfærið, frjór hugur, skörp viðbrögð, -allt er þetta á pari við miklu yngra fólk.

En það kom að því að ég færi að efast um þessa ljómandi góðu sannfæringu mína og það var eiginlega bara syni mínum að kenna og hans fáránlegu hugmynd um að kaupa plokkfisk í Reykjavík. Hver gerir það? En hann blessaður kúturinn kom í helgarferð til Íslands og mamma hans þessi unglega og hressa kona skrapp suður að hitta afkomandann. Og hann sumsé vildi borða plokkfisk eftir langa fjarveru frá Íslandinu góða og við mæðginin fórum saman í fiskbúð.

Ungi maðurinn sem afgreiddi okkur setti þennan fína plokkfisk í bakka og spurði hvort mætti bjóða okkur eitthvað fleira. „já takk”, sagði ég, „áttu ekki seytt rúgbrauð?” Ungi maðurinn horfði á mig tómum spurnaraugum. „Seytt rúgbrauð”, endurtók ég svona til öryggis ef hann hefði ekki heyrt til mín. Enn var þessi svipur á manninum eins og ég hefði sagt eitthvað á kínversku en svo kviknaði skilningsglampi og hann sagði vongóður, „við eigum til rúgbrauð”. „Já en það verður að vera seytt rúgbrauð með plokkfiski, eigið þið ekki svoleiðis”, spurði ég? Þá tók ég eftir því að sonur minn var farinn að gefa mér olnbogaskot og hvíslaði eða öllu heldur urraði út um annað munnvikið, „mamma hættu þessu, það segir enginn seytt rúgbrauð!” Ég skildi þetta nú ekki alveg, það er jú til venjulegt ljóst rúgbrauð og svo brauð sem búið er að baka lengi við lágan hita, en ég vildi ekki gera drenginn vandræðalegan þarna í fiskbúðinni og sættist því á að kaupa bara rúgbrauðskubb (seyddan).

Þegar við mæðginin vorum á leið út úr búðinni reyndi ég samt að útskýra muninn á þessu tvennu fyrir syni mínum en hann hló bara. „Seytt, hver heldurðu að segi seytt, af hverju væri þá bara ekki sagt soðið?”. „Jú” sagði ég, ákaflega þolinmóð, „ soðið brauð er bara allt annað”. “Hvernig þá?” „ Jú það er steikt” sagði ég hróðug. Og þá rann það upp fyrir mér að sonurinn minn sem er þó enginn táningur horfði á mig með vorkunsemi unga fólksins og ég var hreinlega að fá „æi þú ert nú líka orðin svo gömul” meðferðina

.Kannski læðist aldurinn jafn hljóðlega að minni kynslóð og öllum öðrum, já nema kannski meðlimum Rolling Stones og Röggu Gísla! Allt í einu er nætursvefn, gigtarverkir og bankavextir orðið alvöru umræðuefni og maður er hættur að lesa ljóð í baði og njóta þess að fara í taugarnar á kynslóðinni á undan. Ég er orðin kynslóðin á undan og það sem meira er að allar tilraunir fólks á mínum aldri til að vera ung, hipp og kúl,- verða bara svolítið vandræðalegar. Það er bara fínt að vera miðaldra með broshrukkur, gleraugu á nefinu og hökuhár.

Sumsé þið gömlu þarna úti sem talið um seytt rúgbrauð þá segir enginn það lengur allavega ekki í Reykjavík. Maður segir bara rúgbrauð, hitt er bæði gamaldags og hallærislegt.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

Það er langt síðan að ég sannfærðist um það að hamingjan er viðhorf. Viðhorf sem skapast af sátt við það sem er, var og verður. Það er sannarlega ekki alltaf auðvelt að tileinka sér slíka sátt, en þannig eru jú líka öll verkefni lífsins og þetta er kannski það allra mikilvægasta af þeim öllum. En hamingjan er margslungið fyrirbrigði og auðvitað eru gleðistundirnar allar, fólkið í lífi okkar, ástin og umhverfið líka hluti hamingjunnar. Allt eru þetta bútar í hamingjupúslið og þessir bitar kosta enga peninga, bara viðhorf og vinnu.

Þrátt fyrir allt eru líka bitar í púslinu sem teljast veraldlegri hlutir. Að minnsta kosti í mínu púsli. Á morgungöngunni duttu mér í hug nokkrir hlutir sem auka hamingju mína um þessar mundir og ég er sannarlega þakklát fyrir þá.

Hér koma nokkrir þeirra:

Kraftgallinn sem maðurinn minn gaf mér í jólagjöf í fyrra hefur fært mér ómælda hamingju í frosthörkum og vetri. Hann hlýjar mér (ásamt öllum húfunum mínum) þannig að ég get notið þess að vera úti, alla daga í öllum veðrum, fengið kraft úr fjöllum og fjöru og notið þess að upplifa öll veðurbrigði.

Síminn minn sem ég hringi reyndar sjaldan úr en nota þess meira til að taka myndir, hlusta á alla heimsins tónlist, iðka núvitund og fylgjast með börnum og barnabörnum í fjarlægð.

Málningartrönurnar sem minn ástkæri smíðaði handa mér og gera mér kleift að sinna nýju uppáhalds iðjunni minni og gleyma mér í litum og sköpun.

Hitapúðinn minn sem kostaði ekki mikið en heldur hita í nákvæmlega 90 mínútur þannig að ég get sofnað róleg við ylinn á bakinu og sofið miklu mun betur.

Nefni að lokum bílinn minn pínulitla en fjórhjóladrifna árgerð 2007. Á þessu trölltrygga farartæki tuffa ég um sveitina og rúlla rólega upp svellaða heimreiðina að vild og það er fyrir mér sannkallaður lúxus.

Allt þetta eru lífsgæði sem ég er ákaflega þakklát fyrir og því dettur mér ekki í hug að hamingjan sé ekki veraldleg líka. Hinsvegar er gott að hamingjupúslið sé nú kannski samansett fyrst og fremst af óáþreifanlegum hlutum sem hvorki möl né ryð geta grandað því þeir standast betur tímans tönn yfirleitt. Annars er gott að fara vel með dótið sitt og vera glaður með það sem maður á. Það er hollt fyrir okkur sjálf og fyrir umhverfið.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

Undanfarna daga hef ég velt því mikið fyrir mér hvar ég keyrði út af lífssporinu mínu ef einhversstaðar og hvaða leiðir hjálpa mér best til að ná andlegum kröftum á ný. Niðurstöður eru auðvitað eins og viðbúið var, svolítið misjafnar frá degi til dags en það er þó að birtast mér ákveðinn kjarni sem mig langar að vinna með.

Ég sé það núna að ég hef verið slæm fyrirmynd ungs fólks og það er sannarlega ekki nóg að tala um feminisma og sterka sjálfsmynd.. Ég er ásamt fjölmörgum öðrum konum og körlum er því marki brennd, að við trúum því sannarlega að hlutverkið okkar sé að gera öðrum lífið þægilegt. Þannig tökum við ábyrgðina með gleði, -það er jú okkar hlutverk. Við erum upptekin af því að allir í kringum okkur séu glaðir og sáttir og öxlum vandlega af því ábyrgðina,- já tökum hana frá öðrum. Og við trúum því í einlægni að það sé gert af ást og umhyggju en ekki meðvirkni og stjórnsýki. Jamm og já!

Því ætla ég að gera eftirfarandi samning við sjálfa mig og reyna, já reyna að fara eftir honum mér og mínum til hagsbóta. Skátaheitið gamla byrjaði á því að maður lofaði að reyna af fremsta megni….og það finnst mér gott og rétt. Meira getur enginn lofað.

Here goes!

• Það er ekki mitt að gera annað fólk hamingjusamt, það er hlutverk og ábyrgð þeirra sjálfra.
•  Það er ekki mitt að bera ábyrgð á heilsu og líðan annarra, -þar get ég gefið ráð, umhyggju eða samhyggð en þar endar líka ábyrgð mín.
•  Ég á rétt á því að komið sé fram við mig af virðingu, -að ekki sé talað niður til mín, -að fólk hæðist ekki að mér eða hreyti í mig ónotum.
•  Ég hef rétt til þess að vera ekki alltaf glöð og hress en það gefur mér ekki rétt til að koma illa fram við aðra.
•  Ég hef rétt til þess að velja þá sem ég vil umgangast og elska, en það gefur mér ekki rétt til að stjórna lífi þeirra.
•  Ég á rétt á því að vera sterk jafnvel í veikleikum mínum og vera stolt af því hver ég er, hver sem verkefni mín eru í tilverunni.
•  Ég er ekki hrokafull eða eigingjörn þótt ég gefi mér ofantalið.

Góðar stundir!

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

 

Já ég hef áhyggjur. Og þá er ég ekki að meina mínar krónísku áhyggjur kvíðaboltans heldur raunverulegar áhyggjur af hættulegu ástandi. Ég hef áhyggjur af íslensku heilbrigðiskerfi og mér sýnist að við ættum öll að deila þeim áhyggjum. Kerfi sem var á heimsmælikvarða, var áreiðanlegt og ekki síst mannlegt og persónulegt- siglir nú hraðbyri í strand.

 

Þessar áhyggjur mínar voru vaxandi á meðan ég var enn starfandi innan heilbrigðiskerfisins og upplifði æ erfiðara ástand og aukna þjónustuþörf í mínum geira, heimahjúkrun. Nú stend ég hinum megin borðsins. Ég þekki kerfið og veit hvert ég á að leita, ég er óhrædd við að þrýsta á úrlausnir ef mig lengir eftir þeim, kann að spyrja réttu spurninganna og ég tala mál heilbrigðiskerfisins.

En það eru ekki allir sem geta þetta. Margir treysta því að þetta stóra og mikla kerfi vinni sína vinnu og geta ekki annað en treyst á að allt virki sem best þeim til hagsbóta. Margir aldraðir eru t.d. sannfærðir um óskeikulleika lækna og efast ekki um að allt standist sem lofað er,- og slíkt traust er að verða hættulegt heilsu fólks.

Úrelt tæki sem bila þegar síst skyldi,- örþreytt starfsfólk sem hefur ekki samband við sjúklinga sína eins og talað var um, -löng bið eftir tíma á heilsugæslustöð,-bið eftir nauðsynlegum aðgerðum, -skortur á læknum, skortur á hjúkrunarfræðingum, -upptalningin er löng og hún er dapurleg.

Aukin einkavæðing hefur litlu skilað til sjúklinga sem þurfa að treysta á heilbrigðiskerfið, einna helst að hún hafi skilað peningum í vasa þeirra sem reka t.d. einkareknar læknastofur. Gleymum því ekki að einkarekstur hefur eitt aðalmarkmið og það er gróði. Þrátt fyrir allar yfirlýsingar um gæði þjónustu þá er gróði samt það sem á að vera lokaafurð einkareksturs og því eigum við að gera þær kröfur að skattfé okkar fari til ríkisrekinnar heilbrigðisþjónustu og þar ríki mannúðarsjónarmið fyrst. Því það er þetta gróðakerfi sem gerir það að verkum að með auknum einkarekstri aukast s.k. oflækningar á kostnað grunnþjónustu og bráðaþjónustu.

Sterkar vísbendingar eru um það í úttekt landlæknis frá í september síðastliðnum að fjöldi óþarfa aðgerða sé gerður á einkareknum læknastofum. Landlæknir áætlar að kostnaðurinn við þessar aðgerðir hlaupi á hundruðum milljóna króna, en hann er nær eingöngu greiddur af ríkinu.

Við eigum stórkostlegan mannauð innan heilbrigðiskerfisins. Ennþá höfum við á að skipa vel menntuðu og hæfu starfsfólki sem vinnur ötullega að því að annast um samborgara sína og gerir það vel. Enda er engin starfsemi án starfsfólks. En verið er að naga kerfið innanfrá og það bitnar á starfsfólkinu. Mikið vinnuálag, langar vaktir, sífelldur þrýstingur á aukavinnu,- flest okkar þekkja það að slökkva á símanum okkar á frívöktum til að þurfa ekki að neita örvæntingarfullum yfirmanni deildar um að vinna aukavakt. Slíkt tekur á.

Og fólk sem vinnur með heilsu og hamingju annarra er að auki undir miklu tilfinningalegu álagi. Einungis þeir sem eiga samhyggð og hjartarými fyrir annað fólk ættu að vinna slík störf en um leið má segja að sá sem býr yfir þessum eiginleikum sé líka í mikilli hættu á að klára sjálfan sig í leiðinni. Hætta á kulnun í starfi eykst með auknu vinnuálagi og þar með hætta á mistökum, áhugaleysi og minni gæðum í umönnun og meðferð. Og þegar fram í sækir fer starfsfólkið að veikjast æ meira, hverfur jafnvel frá vinnu og snýr svo ekki aftur í starfið sitt innan heilbrigðisgeirans. Eða hættir áður en í óefni er komið. Við þurfum að snúa þessari þróun við og við þurfum að byrja strax! Nú þegar vantar hundruð hjúkrunarfræðinga til að fullmanna heilbrigðiskerfið og á meðan eykst sífellt álag á þá sem eftir standa.

Einmitt núna afloknum kosningum er tími til að kalla eftir því loforði sem gefið var á öllum vígstöðvum,- loforði um að setja heilbrigðiskerfið okkar í forgang. Ég er nýbúin að ferðast um afskekktari byggðir Skotlands og ferðaðist um vegi sem fæstir voru tvíbreiðir, menn mættust á útskotum og bökkuðu brosandi um langan veg til að mætast. Það er hægt að þrauka eitt og annað sem vantar í velferðarsamfélag en deyjandi heilbrigðiskerfi þraukum við ekki! Við eignumst börnin okkar, fáum umönnun á erfiðustu stundum lífsins og endum æfina….allt innan heilbrigðiskerfisins.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

Heimildir:

https://www.bsrb.is/is/frettakerfi/einkastofur-fa-greitt-fyrir-fjolda-otharfa-adgerda

https://www.hjukrun.is/frettir/frett/2017/02/17/Skortur-a-hjukrunarfraedingum-nemur-hundrudum/

Burnout and Workload Among Health Care Workers: The Moderating Role of Job Control

www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2093791114000419?via%3Dihub

 

 Þegar ég var lítil (algeng byrjun á pistlunum mínum) var einn af uppáhaldsleikjunum dúkkulísuleikur. Einhvernvegin held ég að börnum nútímans þyki ekki sérstaklega mikið til dúkkulísa koma. Ég hef margoft boðið frændsystkinum mínum að leika með dúkkulísurnar sem ég geymi enn en engum hefur hingað til þótt þær neitt spennandi. Þær eru jú flatar pappírsbrúður með frosinn andlitssvip en stóri kosturinn við þær voru öll hlutverkin sem hægt var að láta þær fara í. Þær áttu oftast alls kyns fatnað, þær gátu verið í sparikjólum, gallabuxum, regnkápum, vinnufötum….og ef að enginn fatnaður var til sem hæfði tilefninu eða hlutverkinu þá voru fötin teiknuð, lituð og klippt út. Þannig fór fram heilmikil hönnun, ekki bara hönnun á hlutverkum og mátun við þau heldur einnig fatahönnun með tilheyrandi útfærslum. Þessi sami hlutverkaleikur var leikinn með barbídúkkum og við systir mín gátum jafnvel leikið hlutverkaleik bara með okkur sjálfar undir dulnefnum,- þetta gerðu flest börn og gera sjálfsagt enn. Það er mikilvægt að æfa sig fyrir lífið.

Með aldrinum koma svo á okkur kröfur um að leikurinn breytist í alvöru og æfingarnar breytast í fullmótað leikrit með bæði áhorfendum og gagnrýnendum. Þá er mikilvægt að hafa tileinkað sér það sem til er ætlast, -nú er ekki bara spurningin um að hafa gaman af leiknum, nei nú þarf að velja hlutverkið með góðum launum, virðingu og metorðum og helst með samfélagslegu gildi,- eða það þykir heldur vera plús. Í öllu falli þarf að velja og velja rétt. Sumum tekst reyndar betur til en öðrum og smellpassa í hlutverkin sín en aðrir halda bara áfram að vera tvívíðir og flatir….en það er nú önnur saga.

Hlutverk sem krefjast háskólanáms þykja göfug, þótt launin séu ekki alltaf há en ennþá nýtur starfsnám ekki sömu virðingar og bóknámið. Þó eru miklu fleiri sem geta auðveldlega lært að vera viðskiptafræðingar en smiðir. Smiðir er stétt sem hefur góða faglega menntun og býr að auki yfir handverksþekkingu sem fær mig til að vilja hneigja mig þegar ég mæti þeim á götu. Ættu að njóta endalausrar virðingar. Að ég tali nú ekki um störf sem ekki krefjast sérstakrar menntunar og fáa dreymir líklega um og þá meina ég að verða ófaglærður starfsmaður í nútíma samfélagi. Það hlýtur eiginlega að vera aðdáunarverðara en flest annað ef maður hugsar málið. Ég t.d. dáist meira að unga fólkinu sem vinnur á kassa í stórmörkuðum en flestum öðrum.

Að standa upp á endann og renna vörum undir geislann, hlusta á endalaust pípið i kassanum, horfa í augun á okkur þreyttum, tættum, geðvondum jafnvel dónalegum en brosa samt. „Má bjóða þér poka, má bjóða þér afritið, takk fyrir og góða helgi”,- þetta er starf sem ég myndi ekki treysta mér til að vinna. Það voru engin dúkkulísuföt fyrir þetta starf.

Í gamla daga var það þó framtíðarstarf að vera starfsmaður í verslun. Konurnar í stóru búðinni voru í lekkerum nælonsloppum, þekktu öll börnin í hverfinu og unnu megnið af starfsævinni í sömu búðinni. Enda hafði ég lengi framan af ákveðnar væntingar um að verða búðarkona. Karlmennirnir voru annað hvort í kjötborðinu eða verslunarstjórar (auðvitað). En enginn hefur slíkar væntingar lengur og Systur og Svönur (þær hétu þetta í stóru búðinni) nútímans njóta ekki miklar virðingar.

Nútíma íslensku samfélagi þykir sæmandi að borga flestum ófaglærðum, laun sem duga þeim ekki til framfærslu. Sama samfélagi þykir þannig sæmandi að lægstu laun dugi fólki ekki til að borga húsaleigu, leysa út lyfin sín, gefa börnum sínum hollan og góðan mat, fara til tannlæknis og svo mætti lengi telja. Okkur þykir sæma að þeir sem eru orðnir aldraðir og þeir sem ekki geta unnið vegna færniskerðingar og veikinda njóti sömuleiðis ekki þeirra sjálfsögðu réttinda í velferðarsamfélagi að hafa í sig og á.

Heill og hamingja eiga að geta verið allra en ekki bara þeirra sem eiga peninga og hafa völd í krafti þeirra. Öll okkar störf eru mikilvæg og við eigum öll skilið að njóta virðingar og velferðar, ekkki bara 10% af lítilli þjóð. Því væri ráð að leggja dúkkulísurnar til hliðar og vera alvöru fólk.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.

 

 

 

 

Hvenær er það sem maður skrifar og birtir umheiminum, of persónulegt? Er hægt að skrifa eitthvað án þess að það sé persónulegt? Er mikilvægt að deila með öðrum því sem maður hefur upplifað og skiptir það einhverju máli? Allar þessar spurningar hafa farið um huga minn í dag þegar ég var að velta vöngum yfir því hvort ég ætti að skrifa um dætur mínar þær Pálínu og Guðfinnu, sem ekki fengu að verða fullburða börn en fæddust andvana á miðri meðgöngu. Að hugsa um þær og atburðarásina í þau tvö skipti sem ég þurfti að ganga í gegnum slíka fæðingu. Ekki til að velta mér upp úr því um aldur og æfi en það er vissulega hluti af minni vegferð og er mér hjálp í viðleitni til að horfast í augu við sjálfa mig Gæti það hugsanlega hjálpað einhverjum öðrum er það gott.

Á þeim átján árum sem liðin eru frá því að systurnar fæddust, önnur í febrúar og hin í október, árið 1999, hefur auðvitað mikið breyst. Umræðan hefur opnast, fólk er ófeimnara við að tjá sig, við að syrgja og fær vonandi miklu meiri viðurkenningu á tilfinningum sínum. En líklega er það alltaf til góðs að lesa um upplifun annarra og uppgötva e.t.v. að tilfinningarnar eiga sér samhljóm hjá öðrum foreldrum sem staðið hafa í sömu sporum. Því ætla ég að setja hér inn vangaveltur um tilfinningarnar sem ég upplifði og sem sannarlega settu marki sitt varanlega á mig.

Kannski verður þessi pistill ekki langur, ég hef ekki reynslu í því að skrifa um slíka atburði. Veit í raun ekkert hvort ég get skrifað einhverja rökræna frásögn með samhengi um þetta. Atburðarásin í kringum fæðingar dætra minna er þó óafmáanlega greypt í hugann minn og ég get í raun rifjað upp sérhvert smáatriði,- eins og í kvikmynd. Þegar ég missti allt legvatnið í vinnunni á sjúkrahúsinu,- vissulega mjög óþægilegt augnablik, en ég sagði engum frá, heldur tók bara lyftuna upp á kvennadeild í rennblautum hjúkkufötum og rennblautum skóm. Ljósmóðirin sem spurði mig, þegar ég var komin með háan hita og köldu og hætt að finna hreyfingar barnsins míns, hvort ég væri ekki bara svona stressuð, erfiðið við að fara í gegnum fæðingu með 40 stiga hita, geisladiskurinn með píanólögunum sem ég hlustaði á andvökunæturnar á spítalanum….upptalningin er endalaus.

Seinna skiptið aðeins nokkrum mánuðum síðar þegar allt átti að vera í fínu og fullkomnu lagi en var það bara alls ekki. Ég fór í gönguferð í fallegu haustveðri og allt í einu voru belgirnir komnir niður og greinilegt að fæðing var komin af stað. Þá varð ég ekki eins mikið veik og í fyrra skiptið, alveg skýr í höfðinu og ákaflega meðvituð um hvað væri að gerast. Litla krílið hélt áfram að sparka fjörlega til hins síðasta, jafnvel þótt að allt væri henni andstætt og hríðarnar lemdu endalaust á okkur mæðgum. Þá var ég búin að halda aftur af fæðingunni með einbeittum viljastyrk í nokkra daga og þurfti ekki annað en að slaka á spennunni og þá fæddist barnið mitt. Ég fékk hana í fangið, hún gerði tilraunir til að draga andann nokkrum sinnum en svo varð hún kyrrlát í fanginu mínu og öllu var lokið,- aftur. Ég grét svo mikið að ég sá varla út úr augunum, ég gat bara ekki trúað að guð eða einhver sá sem réði, væri svona óstjórnlega grimmur og óréttlátur, að taka af okkur annað barn á einu ári. Við sem höfðum reynt í 13 ár að eignast barn, við sem vorum tilbúin til að elska barn, -elsku besti stóri bróðirinn sem fékk ekki að verða stóri bróðir. Allt var þetta svo andstyggilega vont og ég var svo reið. Þegar ég kom heim tók ég ungbarnateppið sem ég hafði verið að prjóna, fór með það út í ruslatunnu, henti því ofan í og skellti lokinu aftur eins fast og ég gat, – en það linaði reiðina lítið.

Síðan hef ég lært að lífið er hvorki réttlátt, né óréttlátt, lífið bara er. Það tekur ekki afstöðu til þess hvað er sanngjarnt eða rétt, slæmir hlutir henda gott fólk og gæfa og gjörvileiki fer sannarlega ekki alltaf saman. Eða mér sýnist þetta vera þannig. Lífið fer sínu fram, það valtar yfir okkur og það eina sem við getum gert er að reyna að taka sérhverja lífsreynslu og draga af henni lærdóm. Því er reiðin líklega gagnslaus eða í öllu falli áhrifalaus, en við verðum samt reið. Og við megum vera reið. Börnin okkar eiga að lifa það af að fæðast og það sem meira er, þau eiga að lifa okkur. Það er lítil huggun í því að börn sem ekki fá að lifa, sleppi við hörmungar lífsins, þau lendi ekki í styrjöldum og sorgum- þau verði ekki flóttamenn. Sársaukinn grefur sig í líkamann sem man hann eins lengi og við lifum Það er okkur eðlislægt að syrgja afkvæmi okkar

Börn sem fæðast eftir 20 viku meðgöngu eru líka af ýmsum orsökum orðin ákaflega minnisstæð. Fóstureyðing kemur ekki til greina jafnvel þótt vitað sé að barnið sé andvana, fæðing verður það að vera. Og barnið sem fæðist lítur út eins og agnarsmá útgáfa af fullþroska barni, augun eru lokuð en allt er svo tilbúið. Fullkomið barn með neglur, litlar hendur, tásur, nef og munn. Húðin þunn og gegnsæ eins og pappír en jafnvel þá er hægt að sjá hverjum barnið líkist. Við gáfum dætrum okkar nöfn og við settum þær í litlar kistur, sungið var yfir þeim og þær lagðar til hvílu hjá afa sínum. Annað var óhugsandi.

Þær lifa með okkur alltaf og á hverju ári rifjast upp hversu gamlar þær væru núna. Sorgin er orðin mjúk en það gerðist ekki fyrr en ég horfðist í augu við sársaukann. Við getum ýtt sársaukanum til hliðar, falið hann og kæft en hann býr með okkur og heldur áfram að vera sár þar til að við viðurkennum hann og hlutdeild hans í lífinu.

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér

 

 

Ég fór að velta því fyrir mér hvort að pistlarnir mínir hingað til væru of dapurlegir. Ég veit að ég sagðist vera að skrifa þá fyrst og fremst í meðferðarskyni fyrir sjálfa mig en það er mér líka mikilvægt að þar sé ég þá að fjalla líka um góðu og einföldu hlutina í tilverunni. Þegar ég segi einföldu þá meina ég hluti sem ekki eiga sér rætur í fortíðinni eða þurfa neinna skýringa við,- þeir einfaldlega eru.  Ástin sem ég ber til minna nánustu, vindurinn sem blæs við gluggann minn, útsýnið til fjallanna, kyrrðin, tónlistin….og Alex.

Alex sefur vært við hliðina á mér núna. Honum þykir ákaflega vænt um morgunlúrinn á meðan ég vinn í tölvunni eða les, að ég tali nú ekki um þegar regnið dynur á þakinu eins og einmitt núna. Alex, er stundum kallaður mús, skott, snúlli, asni, strákur og ýmislegt annað en hann er hundur.

Hann kom á heimilið átta vikna gamall og var fljótur að brjóta á bak aftur alla andstöðu og allar umgengnisreglur sem við höfðum sett okkur. Það var ómögulegt að láta þetta kríli skæla aleinan fyrstu nóttina, án mömmu sinnar og systkina- síðan hefur hann átt fast pláss í hjónarúminu. Við ætluðum heldur alls ekki að vera svo hallærisleg að kalla okkur mamma og pabbi en þið megið geta þrisvar hvort það gekk upp. Þessi pínulitli einstaklingur hafði sterkan vilja, það hefur hann enn og hann bræddi okkur algjörlega.  Hann er skuldbinding, vesen á köflum og stundum fjötur um fót en hann á okkur skuldlaust.

En hvað er það þá sem gerir það að verkum að lífið með Alex er sko ekkert hundalíf? Jú Alex er glaðasti hundur í heimi og kennir mér endalaust að vera hér og núna. Hann sér til þess að ég fer á fætur á morgnana, (þótt okkur finnist ekki slæmt að geta lagst upp í aftur). Hann sér til þess að ég fer alltaf út í gönguferð, alla daga í öllum veðrum. Loðboltinn er alltaf óendanlega glaður yfir okkar samveru, hvort sem hann lúrir hjá mér eða hann er að skopppa úti og skoða náttúruna, bara ef hann veit að ég er nálægt er allt í lagi. Hann hefur ekki stórt hjarta og þarf á því að halda að ég fullvissi hann um að hlutirnir séu í lagi en hann vill líka vernda okkur, húsið og lóðina og lætur okkur alltaf vita ef eitthvað er ekki eins og það á að vera. Hann sér til þess að ég leiki mér alla daga, frisbí diskar eru í uppáhaldi núna og svo fer að líða að snjóboltakasti og ýmsu fleiru skemmtilegu. Alex er blíður hundur, elskar börn og leikur við alla hunda sem vilja leika við hann.

Hafandi nýlega ferðast um Bretland þar sem hundar þykja sjálfsagðir hluti lífsins og eru boðnir velkomnir svo til hvar sem er þá sé ég líka hversu fallegt hundalíf getur verið.   Það yljaði um hjartað að sjá að fólk var ekki sett í einhvern skammarkrók fyrir það að eiga hund eins og reyndin er á Íslandi.

Ég skil núna af hverju fólk lætur ekki hundana sína frá sér, þessar einlægu, elskandi og tryggu skepnur. Ég veit að líkur eru til þess að hann Alex fari frá mér einn daginn og það er dagur sem ég vil ekki hugsa neitt sérstaklega um. Og voffinn okkar kennir mér jú   að lífið er núna og bara núna. Þannig rúllar Alex og þannig ætla ég líka að reyna að rúlla. 

Eina leiðin til að vera besta útgáfan af sjálfum sér er að gangast við sjálfum sér.